Upa at Kontrata Bago Iprangkisa ang Negosyo

Maaaring handa na ang produkto, tatak, at sistema ng iyong negosyo, ngunit may isang kasunduang kayang makapagpatigil sa bagong sangay: ang upa sa puwesto. Bago mag-alok ng prangkisa, tiyaking hindi magkasalungat ang kontrata ng prangkisa at kasunduan sa pagpapaupa. Sa komunidad ng prangkisa, mahalagang malinaw kung sino ang may karapatang gumamit ng lugar, sino ang nagbabayad, at ano ang mangyayari kapag natapos ang alinman sa dalawang kasunduan.

1. Tukuyin kung sino ang uupa at mananagot

Hindi awtomatikong ang may-ari ng tatak ang dapat umupa. Maaaring direktang makipagkontrata ang katuwang sa prangkisa sa nagpapaupa. Maaari ring ang may-ari ng tatak ang pangunahing umuupa at pinapagamit niya ang puwesto sa katuwang, kung pinahihintulutan ng kasunduan at batas.

Magkaiba ang panganib ng mga kaayusang ito. Kung ikaw ang pangunahing umuupa, maaaring manatili sa iyo ang obligasyong magbayad kahit huminto na ang katuwang. Kung katuwang naman ang umuupa, hindi ka basta makapapasok, makapagpapatuloy ng operasyon, o makapagtatalaga ng kapalit kapag nagkaproblema.

Bago pumili, gumawa ng talaan ng pananagutan:

• Sino ang magbibigay ng deposito at paunang upa?
• Sino ang sasagot sa pagkukumpuni, bayad sa karaniwang pasilidad, at mga singil sa serbisyo?
• Kanino nakapangalan ang kuryente, tubig, at iba pang koneksiyon?
• Sino ang may-ari ng kagamitang nakakabit sa puwesto?
• Sino ang haharap sa nagpapaupa kapag may paglabag?

Hindi sapat ang pagsulat ng sagot sa kontrata ng prangkisa lamang. Kailangang tanggap din iyon sa kasunduan sa upa kung maaapektuhan ang mga karapatan ng nagpapaupa.

2. Pagtugmain ang mga petsa at pahintulot

Ihambing ang simula at katapusan ng upa sa panahon ng prangkisa. Kapag mas maikli ang upa, maaaring mawalan ng lugar ang katuwang habang may natitira pang obligasyon sa iyo. Kapag mas mahaba naman, maaari siyang patuloy na managot sa upa kahit wala na siyang karapatang gamitin ang tatak.

Hindi kailangang magkapareho ang lahat ng petsa, ngunit dapat may malinaw na plano para sa anumang pagitan. Isama sa pagsusuri ang panahon ng pagsasaayos ng puwesto, pagkuha ng pahintulot, paghahatid ng kagamitan, at paghahanda bago magbukas.

Suriin din kung pinapayagan ng upa ang aktuwal na operasyon. Halimbawa, ang pahintulot para sa tindahan ay hindi dapat basta ipalagay na sumasaklaw sa pagluluto, paglalagay ng bentilasyon, o pagtanggap ng mga tagahatid sa gabi.

Ilista ang mga pahintulot na kailangang nakasulat: karatula, pagbabago sa loob, dagdag na karga sa kuryente, oras ng operasyon, at paggamit ng lugar para sa imbakan. Kung kailangan ang pahintulot ng nagpapaupa, huwag itong palitan ng pangako ng iyong kawani sa pagpapalawak.

Magtakda rin ng petsa para suriin kung natupad ang mga kondisyon bago magpatuloy sa malaking paggastos. Linawin kung aling bayad ang maibabalik at alin ang nakalaan na sa aktuwal na nagawang serbisyo.

3. Ipasuri ang dalawang kasunduan nang magkasama

Walang iisang komprehensibong batas sa Pilipinas na namamahala sa lahat ng aspeto ng prangkisa. Gayunman, may tiyak na regulasyon: ang Kautusang Tagapagpaganap Blg. 169, serye ng 2022, ay nagtatakda ng mga pananggalang para sa mga negosyong mikro, maliit, at katamtaman na kumukuha ng prangkisa. Kabilang dito ang mga minimum na nilalaman ng saklaw na kasunduan at pagpaparehistro ng mga kasunduan sa DTI. Ipasuri ang saklaw at naaangkop na proseso sa iyong kaayusan.

Nalalapat din ang Kodigo Sibil sa mga obligasyon, kontrata, at pagpapaupa. Ang batas sa intelektuwal na pag-aari naman ang mahalaga sa pahintulot na gumamit ng tatak. Ang Republic Act Blg. 9178 ay batas para sa mga barangay micro business enterprise, hindi isang batas sa prangkisa.

Ibigay sa abogado ang parehong kasunduan, kasama ang mga kalakip na tuntunin ng gusali. Ipasuri lalo ang paglilipat ng karapatan sa upa, muling pagpapaupa, pagpasok sa puwesto, at pag-aalis ng karatula. Ang karapatang ibinigay ng katuwang sa iyo ay maaaring hindi maipatupad laban sa nagpapaupa kung hindi ito pumayag.

4. Ihanda ang pag-alis bago pa magbukas

Magtakda ng nakasulat na proseso kapag kailangang isara o ilipat ang sangay. Ihiwalay ang pananagutan sa tatak sa pananagutan sa puwesto: ang pagtatapos ng prangkisa ay hindi awtomatikong nagtatapos sa upa.

Dapat malinaw kung sino ang mag-aalis ng karatula, kukuha ng kagamitan, magbabalik ng susi, at magpapanumbalik ng puwesto sa hinihinging kondisyon. Itala rin kung paano hahatiin ang anumang ibinalik na deposito matapos ibawas ang lehitimong singil.

Bago ilabas ang alok ng prangkisa, maghanda ng isang pahinang paghahambing ng dalawang kasunduan: mga partido, petsa, pahintulot, pananagutan, at pag-alis. Praktikal na tandaan: huwag hayaang mangako ang kontrata ng prangkisa ng karapatang hindi naman ibinibigay ng kasunduan sa upa.