Franchise kopen: controleer de goodwillregeling

Bij het kopen van een franchise kijkt u waarschijnlijk eerst naar de investering en het verwachte inkomen. Maar wat gebeurt er met de waarde die u tijdens de samenwerking opbouwt? Binnen de franchisecommunity verdient ook die vraag aandacht vóór ondertekening. Een duidelijke goodwillregeling helpt voorkomen dat u jarenlang aan een onderneming bouwt zonder te weten welke waarde bij vertrek aan u toekomt.

Wat goodwill voor uw vestiging betekent

Goodwill is de meerwaarde van een onderneming boven de waarde van de afzonderlijke bezittingen en schulden. Denk aan waarde die voortkomt uit een vaste klantenkring, een sterke lokale reputatie of een goed georganiseerde bedrijfsvoering. Die waarde is niet hetzelfde als de aanschafprijs van uw inventaris of de kosten van een verbouwing.

Bij franchise ontstaat een belangrijke vervolgvraag: welk deel van die meerwaarde komt door de formule en welk deel door uw eigen ondernemerschap? Het merk kan klanten aantrekken, terwijl uw dienstverlening en lokale relaties ervoor zorgen dat zij terugkomen.

Goodwill is geen gegarandeerde opbrengst. Een onderneming kan weinig of geen goodwill hebben, bijvoorbeeld wanneer toekomstige winstverwachtingen tegenvallen. Ook betekent een hoge omzet niet automatisch dat een koper een hoge meerprijs wil betalen.

Koopt u een bestaande vestiging, vraag dan welk deel van de koopsom als goodwill wordt aangemerkt. Vergelijk de onderbouwing daarvan met de regeling die later bij uw eigen vertrek geldt. Wat u nu betaalt, krijgt u niet vanzelf terug.

Wat de Wet franchise voorschrijft

Nederland kent sinds 1 januari 2021 de Wet franchise, opgenomen in Boek 7, Titel 16 van het Burgerlijk Wetboek. Artikel 7:920 BW bevat specifieke eisen voor goodwillafspraken in de franchiseovereenkomst.

De overeenkomst moet bepalen hoe wordt vastgesteld:

• of goodwill aanwezig is in de onderneming van de franchisenemer;
• welke omvang die goodwill heeft;
• in welke mate die goodwill aan de franchisegever is toe te rekenen.

Daarnaast moet het contract regelen hoe goodwill die redelijkerwijs aan de franchisenemer is toe te rekenen, bij beëindiging wordt vergoed wanneer de franchisegever de onderneming overneemt om die zelf voort te zetten, of over te dragen aan een derde met wie hij een franchiseovereenkomst sluit.

Dat is een belangrijke afbakening. De wet geeft niet bij iedere beëindiging automatisch recht op een goodwillbetaling door de franchisegever. Bij sluiting zonder overname, of bij verkoop aan een zelf gevonden koper, moet u afzonderlijk bekijken welke afspraken en rechten gelden.

Voor in Nederland gevestigde franchisenemers kan niet ten nadele van hen van deze wettelijke bescherming worden afgeweken. Laat daarom een franchisejurist beoordelen of de contracttekst daadwerkelijk aan de wet voldoet. Alleen het woord ‘goodwill’ opnemen is niet genoeg.

Maak de waarderingsmethode controleerbaar

Een bruikbare regeling maakt duidelijk hoe partijen tot een bedrag komen. De wet schrijft geen universele rekensom of vast percentage voor. Een passende methode hangt af van de onderneming en de omstandigheden.

Vraag vóór ondertekening om een rekenvoorbeeld en bespreek daarbij deze punten:

• Peildatum: op welk moment wordt de waarde vastgesteld?
• Financiële basis: welke resultaten tellen mee en over welke periode?
• Correcties: hoe worden eenmalige kosten en een zakelijke beloning voor uw eigen arbeid verwerkt?
• Toerekening: hoe wordt het aandeel van de formule onderscheiden van uw eigen bijdrage?
• Deskundige: wie voert de waardering uit en wie betaalt daarvoor?

Let op dubbeltellingen. Als inventaris afzonderlijk wordt afgerekend, moet helder zijn hoe die waarde zich verhoudt tot de ondernemingswaarde en goodwill. Laat een accountant ook controleren of de berekening aansluit op de manier waarop de onderneming wordt overgedragen.

Bewaar tijdens de samenwerking gegevens die uw bijdrage kunnen onderbouwen, zoals resultaten, klantbehoud en aantoonbare verbeteringen in de bedrijfsvoering. Daarmee voorkomt u dat een latere discussie uitsluitend op herinneringen berust.

Regel ook de uitvoering bij vertrek

Een waarderingsformule biedt weinig zekerheid wanneer de procedure ontbreekt. Spreek daarom af wanneer de waardering start, welke gegevens partijen moeten aanleveren en hoe een verschil van inzicht wordt opgelost. Een onafhankelijke deskundige kan daarbij helpen, mits diens opdracht en bevoegdheden duidelijk zijn.

Controleer ook wanneer betaling plaatsvindt en of verrekening met andere bedragen mogelijk is. Vraag welke gevolgen verschillende vertrekredenen hebben: afloop van de overeenkomst, vrijwillige verkoop of beëindiging na een conflict. Neem niet zonder meer aan dat een clausule die alle goodwill laat vervallen rechtsgeldig is.

Laat ten slotte uw financieel adviseur een scenario zonder goodwillopbrengst doorrekenen. Zo ziet u of uw financiële planning afhankelijk wordt van een onzekere verkoopwaarde. Goodwill kan waardevol zijn, maar hoort geen ononderbouwde sluitpost van uw investering te worden.

Praktisch meenemen: teken pas wanneer u kunt uitleggen hoe goodwill wordt vastgesteld, welk deel aan u wordt toegerekend en in welke overnamesituatie betaling volgt. Vraag daarvoor een rekenvoorbeeld én een juridisch getoetste contractbepaling.