Franchise Alırken Sigorta Yükümlülükleri Nasıl İncelenir?

Franchise alırken sigorta giderini yalnızca açılış bütçesindeki küçük bir kalem olarak görmek yanıltıcıdır. Sözleşmenin istediği poliçe ile işletmenin gerçekten ihtiyaç duyduğu koruma aynı olmayabilir. Bir yangın, su baskını veya müşteri yaralanması sonrasında eksik teminatın maliyeti prim tasarrufunu aşabilir. Franchising topluluğuna katılmadan önce amaç, sadece sigorta yaptırmak değil; hangi riski kimin taşıdığını ve hasar gerçekleştiğinde işletmenin nasıl devam edeceğini netleştirmektir.

1. Sözleşme şartını yasal zorunluluktan ayırın

Türkiye’de franchise sözleşmelerini tek başına düzenleyen özel bir franchise kanunu bulunmaz. Franchise verilmesine özgü genel bir zorunlu kayıt veya standart satış öncesi açıklama dosyası yükümlülüğü de yoktur. İlişkiye başta 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu olmak üzere ilgili genel mevzuat uygulanır. Sigorta sözleşmeleri bakımından Türk Ticaret Kanunu’nun sigortaya ilişkin hükümleri önem taşır.

Dolayısıyla franchise verenin istediği her poliçe kanunen zorunlu değildir. Bazı sigortalar işletmenin faaliyetinden, kullanılan araçlardan veya başka özel düzenlemelerden kaynaklanabilir; bazıları ise yalnızca franchise ya da kira sözleşmesinin şartıdır. Bu ayrım, sözleşmesel yükümlülüğü önemsiz yapmaz: Kanunen zorunlu olmayan bir poliçenin alınmaması da sözleşmeye aykırılık tartışması yaratabilir.

Franchise verenden sigorta şartlarının tamamını, atıf yapılan işletme el kitabı ve eklerle birlikte isteyin. Her kalemin yanına üç açıklama yazılmasını talep edin: yükümlülüğün kaynağı, poliçeyi yaptıracak taraf ve primi ödeyecek taraf. “Gerekli tüm sigortalar işletmeciye aittir” gibi kapsamı açık olmayan ifadeleri somut bir listeye dönüştürün.

Ayrıca bu listeyi kiraya verenin ve varsa finansman sağlayıcısının talepleriyle karşılaştırın. Aynı ekipman için birden fazla sözleşmenin sigorta istemesi, otomatik olarak birden fazla poliçe gerektiği anlamına gelmez. Uyumun nasıl sağlanacağını sigortacıya yazılı olarak sorun.

2. Teminatı işletmenin gerçek riskleriyle eşleştirin

Markanın standart sigorta listesi başlangıç noktası olabilir; ancak her dükkânın konumu, ekipmanı ve müşteri trafiği farklıdır. Bodrumda depolama yapılan bir işletmeyle alışveriş merkezindeki bir hizmet noktasının riskleri aynı değildir. Poliçe teklifini, seçtiğiniz adres ve fiilen yürütülecek faaliyet üzerinden hazırlatın.

İnceleme için aşağıdaki başlıklardan oluşan bir tablo kullanın:

• Fiziksel varlıklar: Dekorasyon, makineler, elektronik cihazlar, stoklar ve kiralanan ekipman hangi poliçede yer alıyor?
• Üçüncü kişilere karşı sorumluluk: İşyerinde müşterinin yaralanması veya faaliyet nedeniyle başkasının malına zarar verilmesi hangi şartlarla karşılanıyor?
• Faaliyete özgü riskler: Ürün sorumluluğu, soğutucu arızası ya da taşınan mallar için ayrıca değerlendirme gerekiyor mu?
• Çalışanlarla ilgili riskler: İşveren sorumluluğuna ilişkin koruma var mı; kapsam ve istisnalar neler?
• İşin durması: Fiziksel hasar sonrasında gelir kaybı veya devam eden giderler için teminat bulunuyor mu?

Bunlar her işletme için zorunlu poliçeler listesi değildir. Amaç, riskin değerlendirilmeden bırakılmasını önlemektir. Sigorta yaptırılması da iş sağlığı ve güvenliği, bakım veya diğer yasal yükümlülüklerin yerine geçmez.

Poliçe adını yeterli kabul etmeyin. “İşyeri paket sigortası” ifadesinin altında kapsam dışı bırakılan olaylar, düşük alt limitler veya yerine getirilmesi gereken güvenlik şartları bulunabilir. Alarm, yangın tedbiri ve periyodik bakım gibi koşulların maliyetini de değerlendirin.

3. Primi değil, hasarda size kalacak maliyeti hesaplayın

İki teklif aynı primle sunulsa bile sağladıkları koruma farklı olabilir. Karşılaştırmayı teminat limiti, alt limit, muafiyet, bekleme süresi ve istisnalar üzerinden yapın. Muafiyet, poliçe şartlarına göre zararın işletmenizde kalan bölümüdür; düşük prim karşılığında daha yüksek risk üstleniyor olabilirsiniz.

Ekipman ve dekorasyon bedellerinin hangi değerleme esasına göre belirlendiğini sorun. Eski bir satın alma faturası, hasardan sonra aynı ekipmanı yeniden edinmenin maliyetini göstermeyebilir. Sigorta bedelinin yetersiz belirlenmesi, poliçe ve uygulanacak kurallara göre tazminatı etkileyebilir. Stokların dönemsel artışlarının nasıl bildirileceğini de açıklığa kavuşturun.

İş durması teminatını ayrıca inceleyin. Bu koruma her satış düşüşünü karşılamaz; hangi olayın teminatı başlattığı, bekleme süresi ve ödeme dönemi poliçeye bağlıdır. Dükkân kapalıyken kira, kredi taksitleri ve bazı franchise ödemeleri devam edebilir. Bu giderlerin hangilerinin karşılanacağını varsaymak yerine yazılı teyit isteyin.

Basit bir senaryo hazırlayın: Ana ekipman zarar görüyor ve işletme onarım boyunca açılamıyor. Onarım giderini, muafiyeti, karşılanmayan sabit giderleri ve geçici çözüm maliyetini ayrı ayrı yazın. Böylece kararınızı yalnızca yıllık prime değil, hasar sonrasında kendi kaynaklarınızdan karşılayacağınız tutara göre verebilirsiniz.

4. Hasar yönetimini ve sözleşmesel hakları netleştirin

Poliçede sigorta ettirenin, sigortalının ve varsa tazminat üzerinde hakkı bulunan diğer kişilerin doğru gösterildiğini kontrol edin. Franchise verenin poliçede yer almasının hangi sıfatla istendiğini açıklatın. Marka sahibinin menfaatinin korunması, işletmecinin uğradığı her zararın da karşılandığı anlamına gelmez.

Sözleşmede şu soruların yanıtlarını arayın: Hasarı kim bildirecek? Belgeleri kim hazırlayacak? Onarım kararını kim verecek? Ödeme kime yapılacak? Marka standartlarına uygun yenilemenin poliçe ödemesini aşan kısmını kim karşılayacak? Sigorta şirketinin ödeme yapmaması hâlinde tarafların yükümlülükleri nasıl işleyecek?

Franchise veren belirli bir sigortacı veya aracı istiyorsa eşdeğer teminat sunan alternatiflerin kabul edilip edilmeyeceğini sorun. Poliçenin marka tarafından onaylanması, kapsamın sizin için yeterli olduğuna dair bağımsız bir güvence değildir. Taslak şartları sigorta uzmanına, sözleşmedeki sorumluluk dağılımını ise avukata inceletin.

Pratik sonuç: İmzadan önce sigorta yükümlülükleri tablosunu, işletmenize özel teklifi ve örnek hasar hesabını yan yana koyun. Kimin prim ödeyeceği kadar, hasardan sonra hangi maliyetin sizde kalacağını da yazılı olarak netleştirin.