Prangkisa sa Pilipinas: Itugma ang Kontrata sa Upa

Maaaring aprubado ng may-ari ng tatak ang isang puwesto ngunit hindi pa rin ito handang pagnegosyuhan. Kapag hindi nagtugma ang kasunduan sa prangkisa at kontrata sa upa, maaari kang magbayad kahit hindi pa makapagbukas. Sa komunidad ng prangkisa sa Pilipinas, mahalagang suriin ang dalawang dokumento bilang magkaugnay na pangako—hindi magkahiwalay na papeles.

1. Tiyakin kung sino ang may karapatang magpaupa

Bago pumirma, alamin kung sino ang tunay na may-ari ng lugar at kung may kapangyarihang magpaupa ang kausap mo. Humingi ng katibayan ng pagmamay-ari o awtorisasyon. Kung korporasyon ang nagpapaupa, ipasuri kung awtorisado ang taong pipirma para rito.

Kung ang may-ari ng tatak ang pangunahing umuupa at ipapagamit lamang sa iyo ang puwesto, hilinging makita ang kaugnay na probisyon ng pangunahing kontrata. Pinapayagan ba ang pagpapaupa sa iba? Kailangan ba ng nakasulat na pahintulot ng may-ari ng gusali? Ano ang mangyayari sa iyong tindahan kapag natapos o nalabag ang pangunahing kasunduan?

Suriin din kung ang pinahihintulutang gamit ng puwesto ay tugma sa negosyo. Hindi sapat ang pangkalahatang pahintulot na magtinda kung kailangan mong magluto, maglagay ng labasan ng usok, o gumamit ng kagamitang malakas sa kuryente.

Paghiwalayin ang pag-apruba ng tatak at pahintulot ng pamahalaan. Ang una ay hindi kapalit ng mga kinakailangang pahintulot sa paggamit ng lugar, kaligtasan, at operasyon. Kumpirmahin sa lokal na pamahalaan at kaugnay na tanggapan ang mga kailangan para sa mismong puwesto.

2. Pagtapatin ang mga petsa bago maglabas ng puhunan

Gumawa ng iisang talaan ng mahahalagang petsa mula sa dalawang kontrata. Isama ang:

• Pagkabisa at pagtatapos ng prangkisa;
• Pagsisimula at pagtatapos ng upa;
• Paghahatid ng puwestong handa nang ayusin;
• Panahon ng pagkukumpuni na walang upa, kung mayroon;
• Takdang pagbubukas at pagsisimula ng mga regular na bayarin.

Maaaring magsimula ang bisa ng prangkisa sa araw ng pagpirma ngunit maihatid ang puwesto makalipas pa ang ilang buwan. Sa ganitong ayos, nababawasan ang panahong maaari kang kumita habang tumatakbo na ang kasunduan. Maaari ring magsimula ang upa bago matapos ang pag-apruba sa plano o pagkakabit ng kuryente.

Ipanukalang malinaw ang mga kundisyong dapat matupad bago magsimula ang ilang obligasyon. Halimbawa, maaaring pag-usapan na nakasalalay ang pagsisimula ng upa sa wastong paghahatid ng lugar. Hindi ito awtomatikong karapatan: kailangang tanggapin at maisulat ng mga panig.

Itakda rin kung sino ang sasagot kapag naantala ang pagbubukas. Iba ang pagkaantalang dulot ng iyong kontratista sa pagkaantalang dulot ng gusali o pagbabago ng disenyong ipinag-utos ng tatak. Huwag umasa sa pasalitang pangakong “iaayos na lang” ang mga petsa.

3. Kuwentahin ang tunay na gastos ng puwesto

Hindi lamang buwanang upa ang gastos sa lokasyon. Humingi ng nakasulat na talaan ng deposito, paunang upa, singil sa mga lugar na pinagsasaluhan, seguridad, basura, karatula, at pagkakabit ng mga kagamitan. Alamin kung kasama na ang mga naaangkop na buwis sa halagang ipinapakita.

Kung may upa batay sa porsiyento ng benta, linawin kung paano binibilang ang benta. Kasama ba ang mga diskuwento, ibinalik na produkto, at mga transaksiyong ipinadala mula sa ibang lugar? Pagtugmain ito sa paraan ng pagkukuwenta ng bayad sa paggamit ng tatak upang hindi magkamali sa pagtataya ng perang matitira.

Gumawa ng buwanang pagtataya na magkahiwalay ang:

• Gastos bago magbukas;
• Regular na gastos kapag bukas na;
• Nakatakdang pagtaas ng upa at ibang singil;
• Reserbang salapi para sa posibleng pagkaantala.

Kung uutang, isama ang petsa ng unang hulog kahit wala pang benta. Itanong sa nagpapautang ang kabuuang singil at kundisyon ng paglalabas ng pondo. Huwag ipalagay na sapat ang pautang para sa mga depositong nakatali hanggang matapos ang upa.

4. Ipasuri ang dalawang kontrata sa ilalim ng batas

May tiyak na regulasyong may kaugnayan sa prangkisa sa Pilipinas. Ang Kautusang Tagapagpaganap Blg. 169, serye ng 2022, ay nagtatakda ng mga pananggalang para sa mga napakaliit, maliliit, at katamtamang negosyong kumukuha ng prangkisa. Kabilang dito ang pinakamababang nilalaman ng kasunduan, gaya ng mga bayarin, karapatan at obligasyon, at mekanismo sa pagresolba ng alitan. Inaatasan din nito ang Kagawaran ng Kalakalan at Industriya na magtatag ng talaan ng mga kasunduang saklaw nito.

Kumpirmahin sa kagawaran ang naaangkop na proseso at mga tuntunin sa pagpapatupad. Ang pagpaparehistro ay hindi garantiya ng kita o patunay na angkop ang isang lokasyon. Hindi rin kusang binabago ng kautusan ang hiwalay mong kontrata sa nagpapaupa.

Mahalaga rin ang Kodigo Sibil ng Pilipinas, Batas Republika Blg. 386, sa mga obligasyon, kontrata, at pagpapaupa. Ipasuri sa abogadong pamilyar sa mga ito kung may magkakasalungat na kondisyon, lalo na sa paggamit ng lugar, pagbabago ng gusali, at pananagutan kapag hindi maihatid ang puwesto.

Praktikal na buod: Bago pumirma, maghanda ng isang pahinang paghahambing ng mga petsa, pahintulot, bayarin, at pananagutan sa dalawang kontrata. Kung may puwang o salungatan, ipalinaw muna ito nang nakasulat bago itali ang iyong puhunan.