Prangkisa sa Pilipinas: Suriin ang Gastos ng Pagwawakas

Hindi lang pagbubukas ang dapat paghandaan kapag bibili ng prangkisa sa Pilipinas. Kailangang malinaw rin kung paano matatapos ang relasyon kapag hindi na kayang magpatuloy, may paglabag, o hindi natutupad ang suporta. Sa komunidad ng prangkisa, ang malinaw na proseso ng pagwawakas ay proteksiyon para sa parehong panig. Bago pumirma, suriin kung makakaya mo ang obligasyong maiiwan kahit sarado na ang tindahan.

1. Ihiwalay ang kusang pag-alis sa pagwawakas dahil sa paglabag

Hindi magkakapareho ang lahat ng paraan ng pagtatapos. Maaaring matapos ang takdang panahon, magkasundong huminto ang dalawang panig, o wakasan ng isa ang kasunduan dahil sa paglabag. Ang kusang pagsasara dahil mahina ang benta ay hindi awtomatikong nagbibigay ng karapatang kumalas nang walang bayarin.

Hanapin sa burador ang sagot sa mga ito:

• Maaari ka bang humiling ng maagang pag-alis kahit wala kang paglabag?
• Anong mga dahilan ang nagpapahintulot sa may-ari ng tatak na wakasan ang kasunduan?
• May karapatan ka bang magwakas kapag hindi nito naibibigay ang ipinangakong pagsasanay o suporta?
• Kailangan ba ng nakasulat na abiso, at kanino ito ihahatid?

Iwasang umasa sa pasalitang pangakong “mapag-uusapan naman.” Kung mahalaga ang karapatang makaalis, dapat nakasulat ang mga kondisyon, proseso at kaukulang bayarin.

2. Alamin ang proteksiyong hinihingi ng batas

May tiyak na patakaran ang Pilipinas para sa ilang kasunduan sa prangkisa: ang Kautusang Tagapagpaganap Blg. 169, serye ng 2022. Itinatakda nito ang mga minimum na probisyon para sa mga kasunduan sa pagitan ng nagbibigay ng prangkisa at tumatanggap nito na kabilang sa mga mikro, maliit at katamtamang negosyo.

Kabilang sa mga hinihinging probisyon ang mga dahilan at epekto ng pagwawakas, panahon upang makapag-isip muli matapos pumirma, at mekanismo ng paglutas ng alitan. May mga tuntunin din ito hinggil sa pagpaparehistro ng mga kasunduan sa Kagawaran ng Kalakalan at Industriya o DTI. Ipakumpirma sa DTI o sa abogado ang naaangkop na kasalukuyang pamamaraan at saklaw para sa iyong transaksiyon.

Hindi ibig sabihin nito na maaari kang kumalas anumang oras nang walang pananagutan. Suriin ang mismong probisyon: gaano katagal ang panahon upang magbago ng pasya, paano ito gagamitin, at ano ang mangyayari sa naibayad.

Mahalaga rin ang Kodigo Sibil ng Pilipinas, lalo na ang mga tuntunin sa obligasyon, kontrata, paglabag at danyos. Ang kodigo ng asal ng isang samahan ay hindi kapalit ng batas o ng iyong kasunduan. Gayundin, ang prangkisang pangnegosyo ay hindi katumbas ng prangkisa para sa serbisyong pampubliko na tinatalakay sa Konstitusyon.

3. Suriin ang abiso at pagkakataong itama ang pagkukulang

Maaaring maging mabigat ang epekto ng maliit na pagkakamali kung malabo ang proseso. Halimbawa, ang pagkaantala sa pagsusumite ng ulat ay hindi katulad ng sadyang paggamit ng tatak matapos mawalan ng pahintulot.

Hilinging malinaw na tukuyin ang:

• mga paglabag na maaaring itama;
• panahong ibibigay para maitama ang mga ito;
• ebidensiyang kailangan upang patunayang naayos na ang problema;
• mga sitwasyong maaaring humantong sa agarang pagwawakas.

Tingnan din kung ang hindi pagtupad sa isang kasunduan ay dahilan upang wakasan ang iba mo pang kasunduan sa parehong tatak. Mahalaga ito kung balak mong magbukas ng higit sa isang tindahan.

Ipasuri sa abogado ang mga katagang napakalawak, gaya ng anumang kilos na diumano ay “nakasasama sa tatak,” kung walang malinaw na pamantayan. Hangga’t maaari, humingi ng tiyak na halimbawa at patas na proseso ng pagtutol.

4. Gumawa ng hiwalay na badyet sa paglabas

Ang huling bayarin sa may-ari ng tatak ay maaaring maliit na bahagi lamang ng kabuuang gastos. Gumawa ng talaan batay sa aktuwal na burador, kasunduan sa upa at iba pang obligasyon.

Isama ang posibleng:

• hindi pa nababayarang patuloy na bayad sa prangkisa at kontribusyon sa pag-aanunsiyo;
• bayad sa maagang pagwawakas o napagkasunduang danyos;
• natitirang upa at gastos sa pagpapanumbalik ng inuupahang lugar;
• pagtanggal ng karatula at pagbabago ng anyo ng tindahan;
• obligasyon sa mga empleyado, buwis, pautang at tagapagtustos.

Huwag ipagpalagay na mawawala ang pautang dahil natapos ang prangkisa. Suriin lalo na kung may personal kang garantiya.

Alamin din kung sino ang may-ari ng kagamitan at kung may nakasulat na obligasyong bilhin pabalik ang natirang paninda. Kung walang ganitong pangako, huwag isama ang inaasahang pagbili pabalik bilang tiyak na perang mababawi.

5. Linawin ang mangyayari pagkatapos magsara

Maaaring magpatuloy ang ilang obligasyon matapos ang pagwawakas: pagiging kompidensiyal, pagbabawal sa paggamit ng tatak, at mga limitasyon sa pagtatayo ng kahalintulad na negosyo. Ipasuri ang saklaw, lugar at tagal ng anumang pagbabawal sa pakikipagkompetensiya; hindi awtomatikong makatwiran o maipatutupad ang bawat nakasulat na limitasyon.

Itakda rin kung paano hahawakan ang mga paunang bayad ng mamimili, natitirang reklamo, susi, kagamitan at mga talaan. Alamin kung saan at paano lulutasin ang alitan, dahil may gastos din ang pamamagitan, arbitrasyon o pagdulog sa hukuman.

Praktikal na tandaan: Bago bumili, gumawa ng isang pahinang plano sa paglabas: dahilan, abiso, pagkakataong magtama, kabuuang gastos at obligasyong magpapatuloy. Kung hindi ito malinaw sa kontrata, magpalinaw muna bago pumirma.