Franchise kopen: toets het concurrentiebeding

Wie een franchise koopt, kijkt vooral naar de onderneming die hij wil opbouwen. Toch verdient ook een andere vraag aandacht: welk werk mag u daarna nog doen? Een concurrentiebeding kan uw mogelijkheden om opnieuw te ondernemen beperken. Binnen de franchisecommunity is bescherming van waardevolle kennis begrijpelijk, maar niet iedere beperking is toegestaan. Onderzoek daarom vóór ondertekening welke activiteiten het contract verbiedt, waar dat geldt en hoelang.

1. Maak onderscheid tussen tijdens en na de samenwerking

Een franchisecontract kan verschillende concurrentiebeperkingen bevatten. Tijdens de samenwerking mag u bijvoorbeeld niet zonder toestemming een vergelijkbare onderneming exploiteren. Daarnaast kan een afzonderlijk beding gelden nadat de franchiseovereenkomst is geëindigd. Die twee situaties vragen om een aparte beoordeling.

Zoek niet alleen naar het kopje ‘concurrentiebeding’. Beperkingen kunnen ook staan onder nevenactiviteiten, relaties, geheimhouding of verplichtingen na beëindiging. Vraag daarom het volledige conceptcontract op, inclusief bijlagen en documenten waarnaar het verwijst.

Maak vervolgens een overzicht met drie kolommen: de verboden activiteit, de periode waarin het verbod geldt en de personen of ondernemingen die eraan gebonden zijn. Controleer bijvoorbeeld of het contract alleen uw franchiseonderneming noemt, of ook verplichtingen oplegt aan u persoonlijk als ondertekenaar.

Een verbod op het gebruiken van vertrouwelijke formulekennis is bovendien iets anders dan een verbod op concurrerende werkzaamheden. Geheimhouding betekent niet automatisch dat u uw vak niet meer mag uitoefenen. Laat onduidelijke combinaties van beide verplichtingen uitleggen voordat u tekent.

2. Controleer de vijf wettelijke voorwaarden

Nederland kent specifieke franchiseregels: de Wet franchise, sinds 1 januari 2021 opgenomen in Boek 7, titel 16 van het Burgerlijk Wetboek. Artikel 7:920 lid 2 stelt voorwaarden aan een beding dat uw bevoegdheid beperkt om na afloop van de overeenkomst op een bepaalde wijze werkzaam te zijn.

Zo’n beperking is alleen geldig als aan alle volgende voorwaarden is voldaan:

• Schriftelijk vastgelegd: het beding moet schriftelijk zijn overeengekomen.
• Concurrerende goederen of diensten: het mag alleen betrekking hebben op goederen of diensten die concurreren met de goederen of diensten waarop de franchiseovereenkomst ziet.
• Noodzakelijk voor bescherming van kennis: de beperking moet onmisbaar zijn om de door de franchisegever aan u overgedragen knowhow te beschermen.
• Maximaal één jaar: het verbod mag niet langer duren dan één jaar na het einde van de franchiseovereenkomst.
• Beperkt gebied: de geografische reikwijdte mag niet ruimer zijn dan het gebied waarbinnen u de franchiseformule op grond van de overeenkomst heeft geëxploiteerd.

Een looptijd van één jaar maakt een beding dus niet vanzelf geldig. Ook de overige voorwaarden moeten kloppen. Van deze wettelijke bescherming mag niet ten nadele van in Nederland gevestigde franchisenemers worden afgeweken.

Knowhow is daarbij meer dan algemene ondernemerservaring. Het gaat om praktische kennis die onder meer geheim, wezenlijk en geïdentificeerd is. Vraag welke concrete overgedragen kennis volgens de franchisegever bescherming nodig heeft en waarom juist dit verbod daarvoor onmisbaar is.

3. Vertaal de tekst naar uw eigen toekomstplannen

Een juridische formulering krijgt pas betekenis wanneer u die toepast op een herkenbare situatie. Stel dat u na de samenwerking zelfstandig een vergelijkbare dienstverlening wilt aanbieden. Mag dat buiten uw voormalige werkgebied? En wat betekent de tekst als u in loondienst bij een andere aanbieder wilt werken?

Leg de franchisegever enkele concrete scenario’s voor:

• U begint een onderneming met een gedeeltelijk ander assortiment.
• U gaat buiten het voormalige exploitatiegebied werken.
• U wordt werknemer bij een onderneming met vergelijkbare diensten.
• U heeft al een andere onderneming die u naast de franchise wilt voortzetten.

Vraag bij ieder scenario om een schriftelijk antwoord met verwijzing naar de betreffende contractbepaling. Een mondelinge geruststelling dat de formule ‘daar nooit moeilijk over doet’ biedt onvoldoende duidelijkheid.

Besteed extra aandacht aan brede termen zoals ‘direct of indirect betrokken’ of ‘soortgelijke activiteiten’. Laat vastleggen wat daarmee wordt bedoeld. Bij online werkzaamheden kan bovendien discussie ontstaan over het gebied waarin u actief bent. Vraag daarom hoe de geografische beperking in zulke situaties wordt toegepast, zonder aan te nemen dat een landelijk verbod vanzelf gerechtvaardigd is.

4. Regel duidelijkheid voordat u zich bindt

Laat een franchisejurist de bepaling toetsen aan uw concrete werkzaamheden en de daadwerkelijk over te dragen knowhow. De Wet franchise kent precontractuele informatieverplichtingen; de conceptovereenkomst en bijlagen horen bij de informatie die u vooraf moet ontvangen. Gebruik die stukken om gericht onderzoek te doen.

Vraag zo nodig om een nauwkeuriger omschrijving van concurrerende activiteiten, een duidelijke gebiedsafbakening of een uitdrukkelijke uitzondering voor bestaande werkzaamheden. Verwerk afspraken in de definitieve contractstukken, niet uitsluitend in losse gespreksnotities.

Ga niet uit van de gedachte dat u een te ruim beding later eenvoudig kunt negeren. Een geschil kan uw plannen vertragen en juridische kosten veroorzaken, ook wanneer u goede argumenten heeft.

Praktische conclusie: teken pas wanneer u kunt uitleggen welke werkzaamheden na afloop verboden zijn, waar en hoelang dat geldt en welke knowhow daarmee wordt beschermd. Blijft één van die punten onduidelijk, laat de bepaling eerst verduidelijken en juridisch toetsen.