Franchise overnemen: controleer wat u werkelijk koopt

Een draaiende franchisevestiging lijkt een overzichtelijke aankoop: u ziet de inrichting, de voorraad en een werkend kassasysteem. Toch is niet alles wat u ziet eigendom van de verkoper of overdraagbaar. Binnen de franchisecommunity bestaan eigendom, huur en gebruiksrechten vaak naast elkaar. Onderzoek daarom vóór uw bod wat u juridisch koopt en wat u straks daadwerkelijk kunt gebruiken.

1. Bepaal eerst wat de transactie omvat

Bij een overname maakt het verschil of u afzonderlijke bedrijfsbezittingen koopt of aandelen in een vennootschap. Die keuze bepaalt mede welke rechten en verplichtingen blijven bestaan en welke overdrachten apart moeten worden geregeld.

Bij een activaovername spreekt u af welke onderdelen naar u overgaan, zoals inventaris, voorraad en bepaalde contracten. Een contract gaat daarbij niet simpelweg mee omdat het op de inventarislijst staat. Voor contractsoverneming is in beginsel medewerking van de wederpartij nodig.

Bij een aandelenovername blijft de vennootschap eigenaar van haar bezittingen en partij bij haar contracten. U koopt de aandelen, met de bestaande juridische en financiële geschiedenis van de onderneming. Toch kan een contract bepalen dat een verandering van zeggenschap toestemming vereist of gevolgen heeft voor de voortzetting.

Laat uw adviseur daarom vóór de prijsonderhandeling vaststellen:

• Wie verkoopt: de ondernemer persoonlijk of een vennootschap?
• Koopt u aandelen of afzonderlijke bedrijfsonderdelen?
• Welke bezittingen, rechten en verplichtingen vallen uitdrukkelijk buiten de koop?
• Welke toestemmingen zijn noodzakelijk om na de overdracht door te draaien?

Gebruik geen omschrijving als ‘de complete vestiging’ zonder een concrete bijlage. Juist daaronder kunnen koper en verkoper iets anders verstaan.

2. Controleer de eigenaar achter ieder belangrijk bedrijfsmiddel

Maak samen met de verkoper een lijst van alle bedrijfsmiddelen die nodig zijn voor de dagelijkse exploitatie. Denk aan koelingen, ovens, meubilair, gereedschap, betaalapparatuur en computers. Noteer per onderdeel het merk, serienummer, de staat en de juridische eigenaar.

Vraag vervolgens om aankoopfacturen, leaseovereenkomsten en eventuele financieringsdocumenten. Een factuur is nuttig bewijs, maar geeft niet altijd het volledige beeld. Een leverancier kan een eigendomsvoorbehoud hebben bedongen zolang niet volledig is betaald. Ook kan een bank een pandrecht hebben op inventaris of voorraad.

Betaal niet voor onbelemmerd eigendom als dat nog niet kan worden geleverd. Laat bij bezwaarde bedrijfsmiddelen vastleggen hoe aflossing en vrijgave plaatsvinden, wie dit bevestigt en wanneer u die bevestiging ontvangt.

Onderzoek daarnaast de technische bruikbaarheid. Een apparaat kan eigendom van de verkoper zijn, maar niet meer voldoen aan de formule-eisen. Vraag de franchisegever schriftelijk welke bestaande inrichting u mag blijven gebruiken. Daarmee voorkomt u dat u betaalt voor apparatuur die direct vervangen moet worden.

Voor voorraad werkt een telling rond de overdrachtsdatum vaak beter dan een oude boekwaarde. Spreek vooraf af hoe u beschadigde, verouderde of onverkoopbare artikelen behandelt en hoe verschillen worden verrekend.

3. Behandel gebruiksrechten als afzonderlijke voorwaarden

Een functionerende winkel of dienstverleningslocatie bestaat niet alleen uit tastbare spullen. Zonder toegang tot kassasoftware, reserveringen of noodzakelijke accounts kan de onderneming stilvallen.

Maak daarom een tweede overzicht: welke diensten en rechten zijn nodig, wie levert ze en op wiens naam staan ze? Controleer bij ieder onderdeel of voortzetting mogelijk is, een nieuw contract nodig is en welke aansluit- of overdrachtskosten gelden.

Besteed bijzondere aandacht aan:

• softwarelicenties en beheeraccounts;
• onderhoudscontracten en garanties;
• telefoonnummers en lokale digitale kanalen;
• toegang tot bestel- en administratiesystemen van de formule.

Ook een klantenbestand is niet zonder meer vrij overdraagbaar. Persoonsgegevens vallen onder de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Laat beoordelen op welke grondslag gegevens mogen worden gedeeld of overgedragen, welke informatie klanten moeten krijgen en welke gegevens werkelijk nodig zijn. Gebruik tijdens het onderzoek waar mogelijk geanonimiseerde informatie.

Maak voor essentiële systemen een overdrachtsplan met verantwoordelijken en een testmoment. Alleen een wachtwoord ontvangen is geen bewijs dat u het systeem rechtmatig en blijvend mag gebruiken.

4. Verbind de koop aan duidelijke franchiseafspraken

Toestemming van de verkoper is niet hetzelfde als toelating door de franchisegever. Stel vast of u een nieuwe franchiseovereenkomst sluit, een bestaande overeenkomst overneemt of toestemming voor een aandelenoverdracht nodig heeft.

In Nederland geldt de Wet franchise, opgenomen in Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek. Bij het sluiten van een franchiseovereenkomst gelden onder meer precontractuele informatieverplichtingen en een wettelijke standstillperiode van minimaal vier weken. De franchisegever moet onder andere informatie verstrekken over financiële verplichtingen en vereiste investeringen. Voor in Nederland gevestigde franchisenemers kan niet ten nadele van hen van deze wettelijke bescherming worden afgeweken.

Deze regels vervangen uw onderzoek naar de gekochte bezittingen niet. Leg de inventarislijst daarom naast de investeringsinformatie van de franchisegever: wat koopt u, wat mag blijven en wat moet worden vernieuwd?

Laat een jurist passende voorwaarden in de koopovereenkomst opnemen voor noodzakelijke toestemming, overdraagbare gebruiksrechten en vrijgave van pandrechten. Leg ook vast wat gebeurt als een voorwaarde niet wordt vervuld.

Praktische conclusie: werk met twee gecontroleerde lijsten: wat wordt uw eigendom en wat mag u gebruiken? Rond de koop pas af wanneer beide lijsten aansluiten op de franchiseafspraken en de feitelijke overdracht.