Franchise kopen: controleer de merkrechten van de formule

Een herkenbare naam kan een belangrijke reden zijn om een franchise te kopen. Maar een mooie gevel en een professioneel logo bewijzen niet dat de franchisegever u die naam rechtsgeldig mag laten gebruiken. Binnen de franchisegemeenschap bouwt u samen aan merkwaarde. Controleer daarom vóór uw aankoop wie de rechten bezit, wat uw gebruiksrecht omvat en wat er gebeurt als het merk wordt aangevochten.

1. Onderzoek wie het merk daadwerkelijk bezit

Vraag de franchisegever om een overzicht van de merken die u gaat gebruiken, met registratienummers, rechthebbenden, geldigheidsduur en de betrokken producten en diensten. Denk niet alleen aan de formulenaam, maar ook aan het logo en eventuele eigen productnamen.

Voor Nederland zijn vooral registraties bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom (BOIP) en het Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie (EUIPO) relevant. Ook internationale registraties kunnen bescherming bieden in de Benelux of de Europese Unie. Controleer de gegevens in de betreffende registers; vertrouw niet uitsluitend op een oud registratiecertificaat.

Let daarbij op vier punten:

• Status: is het merk geregistreerd, of staat alleen een aanvraag open?
• Rechthebbende: komt de geregistreerde eigenaar overeen met de partij die het gebruiksrecht verleent?
• Beschermingsgebied: geldt de bescherming daadwerkelijk in Nederland?
• Producten en diensten: dekt de registratie de activiteiten die u gaat uitvoeren?

Een inschrijving bij KVK is geen merkregistratie. Handelsnaamrechten en merkrechten hebben verschillende grondslagen. Handelsnaamrechten kunnen door daadwerkelijk gebruik ontstaan, maar bieden niet automatisch dezelfde bescherming als een geregistreerd merk. Ontbreekt een merkregistratie, laat dan beoordelen welke bescherming er wel bestaat en welke onzekerheid u daarmee accepteert.

2. Controleer de volledige licentieketen

De franchisegever hoeft niet zelf de merkeigenaar te zijn. Het merk kan bijvoorbeeld berusten bij een afzonderlijke groepsmaatschappij of een buitenlandse eigenaar. Dat is niet per definitie een probleem, zolang de franchisegever bevoegd is om u het afgesproken gebruiksrecht te geven.

Vraag in dat geval om bewijs van de licentieketen: van merkeigenaar naar franchisegever en vervolgens naar u. Een verklaring dat dit ‘binnen de groep geregeld is’ is daarvoor te mager. Laat uw juridisch adviseur vaststellen of de onderliggende licentie sublicenties aan franchisenemers toestaat.

Vergelijk ook de looptijden. Een franchisecontract voor meerdere jaren geeft onvoldoende zekerheid als de hoofdlicentie eerder eindigt en er geen regeling is voor voortzetting. Onderzoek daarnaast of een reorganisatie, verkoop of tekortkoming van de franchisegever gevolgen kan hebben voor uw gebruiksrecht.

Stel deze vragen schriftelijk:

• Mag ik het merk gebruiken op mijn gevel, website, sociale media, verpakkingen en facturen?
• Zijn aanvullende toestemmingen of aparte licentievergoedingen nodig?
• Welke voorwaarden gelden voor lokaal reclamemateriaal?
• Wat gebeurt er met mijn gebruiksrecht als de hoofdlicentie eindigt?

Een buitenlandse formule vraagt extra aandacht. Naamsbekendheid in het buitenland betekent niet automatisch dat het merk ook in Nederland beschikbaar of voldoende beschermd is.

3. Betrek merkrisico’s bij het wettelijke vooronderzoek

Nederland kent specifieke franchiseregels: de Wet franchise, opgenomen in Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek, artikelen 911 tot en met 922. Daarnaast worden merkrechten onder meer beheerst door het Benelux-Verdrag inzake de Intellectuele Eigendom en, voor Uniemerken, de Europese Uniemerkenverordening.

Artikel 7:913 BW verplicht de franchisegever vóór het sluiten van de overeenkomst informatie te verstrekken. Daaronder valt ook andere informatie waarvan hij weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat die belangrijk is voor uw beslissing. Een bekend geschil dat het gebruik van de formulenaam bedreigt, kan daaronder vallen. Artikel 7:915 BW verlangt bovendien dat u als beoogd franchisenemer binnen redelijke grenzen maatregelen neemt om te voorkomen dat u op onjuiste veronderstellingen tekent.

Vraag daarom expliciet naar opposities, procedures over nietigheid of verval, sommatiebrieven en afspraken met houders van vergelijkbare merken. Een registercontrole alleen laat niet ieder dreigend conflict zien. Vraag niet alleen óf er een geschil bestaat, maar ook welke gevolgen het voor uw vestiging kan hebben.

Laat twijfelgevallen beoordelen door een merkenjurist of merkengemachtigde. Een registratie is belangrijk bewijs, maar geen garantie dat het merk nooit kan worden aangevochten.

4. Leg vast wie het risico en de kosten draagt

Vertaal de uitkomsten naar concrete contractafspraken. Laat vastleggen dat de franchisegever bevoegd is het afgesproken merkgebruik toe te staan. Bespreek wie optreedt wanneer een derde bezwaar maakt en wie de juridische kosten draagt. Ga er niet van uit dat een algemene bepaling over ondersteuning dit voldoende regelt.

Een gedwongen naamswijziging kan kosten veroorzaken voor gevelreclame, drukwerk, bedrijfskleding, verpakkingen en digitale kanalen. Ook kan omzet verloren gaan wanneer klanten de vestiging tijdelijk minder goed herkennen. Maak afspraken over de kostenverdeling, praktische begeleiding en uw mogelijkheden als het merk niet meer gebruikt mag worden.

Bewaar registeruittreksels, schriftelijke antwoorden en relevante licentiebewijzen bij uw aankoopdossier. Verwijs waar nodig in het contract naar deze stukken, zodat duidelijk is waarop u uw besluit hebt gebaseerd.

Praktisch meenemen: teken pas wanneer drie zaken duidelijk zijn: wie het merk bezit, waarom de franchisegever u het mag laten gebruiken en wie betaalt als dat gebruik wordt bedreigd.