Urus Larangan Persaingan Francais di Malaysia

Pemilik perniagaan yang mahu membina komuniti francais perlu menjelaskan satu perkara sejak awal: bolehkah francaisi terus memiliki atau mengendalikan perniagaan lain yang serupa? Persoalan ini bukan sekadar soal kesetiaan kepada jenama. Di Malaysia, terdapat peruntukan undang-undang khusus yang perlu diterjemahkan kepada proses pengisytiharan kepentingan, semakan calon dan pengurusan hubungan francais yang jelas.

Fahami asas larangan di bawah Akta Francais

Akta Francais 1998 (Akta 590) mengawal penjualan dan pengendalian francais di Malaysia. Selain pendaftaran dan penzahiran, akta ini turut mengawal aspek hubungan berterusan antara francaisor dengan francaisi.

Seksyen 27 memperuntukkan larangan terhadap francaisi daripada menjalankan perniagaan yang serupa dengan perniagaan francais sepanjang tempoh francais serta selama dua tahun selepas perjanjian tamat atau ditamatkan. Oleh itu, isu persaingan tidak boleh dianggap sebagai syarat pilihan yang hanya terpakai apabila francaisor mahu memasukkannya dalam kontrak.

Namun, perkataan “serupa” memerlukan penilaian berdasarkan keadaan sebenar. Jangan menganggap semua perniagaan makanan, semua pusat pendidikan atau semua kedai runcit secara automatik termasuk dalam kategori yang sama. Produk, pelanggan sasaran, bentuk operasi dan penglibatan seseorang boleh menjadi maklumat penting untuk penilaian undang-undang.

Dapatkan peguam yang memahami undang-undang francais untuk menyemak skop kewajipan, pihak yang perlu memberikan jaminan berkaitan dan cara mendokumentasikannya. Elakkan menyalin klausa larangan persaingan daripada perjanjian luar negara kerana kerangka undang-undangnya mungkin berbeza.

Dapatkan pengisytiharan sebelum keputusan pelantikan

Apabila perniagaan sedia ada mula menerima permohonan francaisi, jangan tunggu sehingga hari menandatangani perjanjian untuk bertanya tentang kepentingan perniagaan calon. Pada tahap itu, calon mungkin sudah membuat komitmen sewaan, pembiayaan atau pengambilan pekerja.

Sediakan borang pengisytiharan ringkas yang meminta maklumat berkaitan, seperti:

• Perniagaan yang dimiliki, dikendalikan atau diurus oleh calon.
• Jawatan pengarah, pegangan saham dan peranan operasi dalam syarikat lain.
• Produk atau perkhidmatan utama perniagaan tersebut.
• Penglibatan dalam jenama lain melalui lesen, agensi atau perjanjian francais.
• Rancangan membuka perniagaan baharu sepanjang tempoh francais.

Bezakan pemilikan pasif daripada pengurusan harian dalam borang itu, tetapi jangan membuat kesimpulan bahawa salah satu daripadanya semestinya dikecualikan. Maklumat tersebut membantu peguam menilai keadaan sebenar, bukannya menggantikan tafsiran undang-undang.

Terangkan tujuan pengumpulan maklumat dan hadkan akses kepada pegawai yang mengurus semakan serta penasihat berkaitan. Elakkan meminta maklumat keluarga secara menyeluruh tanpa sebab yang jelas; tentukan dahulu maklumat yang benar-benar relevan dengan struktur pemilikan dan kewajipan berkanun.

Jika terdapat potensi pertindihan, tangguhkan keputusan pelantikan sehingga perkara itu dijelaskan. Catat maklumat yang disemak, persoalan yang masih terbuka dan siapa yang bertanggungjawab mendapatkan penjelasan.

Bezakan penjelasan kontrak daripada kebenaran pengecualian

Perjanjian francais perlu menerangkan kewajipan dengan bahasa yang boleh difahami. Seksyen 18 Akta Francais 1998 menghendaki perjanjian francais dibuat secara bertulis dan mengandungi perkara wajib yang ditetapkan. Klausa berkaitan persaingan hendaklah disemak dalam konteks keseluruhan perjanjian dan akta.

Sebagai contoh, calon yang mengendalikan kedai minuman mungkin memohon francais sebuah kafe. Pasukan pengambilan tidak patut terus menyatakan bahawa perniagaan itu dibenarkan hanya kerana nama jenama atau menu utamanya berbeza. Sebaliknya, dapatkan butiran operasi dan rujuk untuk penilaian.

Persetujuan komersial francaisor tidak semestinya mengetepikan kewajipan berkanun. Jangan keluarkan surat pengecualian atau memberikan jaminan lisan tanpa nasihat undang-undang. Surat sampingan juga bukan jalan pintas untuk mengubah kesan sesuatu peruntukan akta.

Jika penyelesaian melibatkan penjualan kepentingan atau pengunduran daripada pengurusan, tentukan bukti yang diperlukan. Surat peletakan jawatan sahaja mungkin tidak menjawab semua persoalan tentang pemilikan atau penglibatan sebenar.

Sebarang pindaan material kepada perjanjian francais berdaftar juga perlu dinilai dari segi keperluan pemberitahuan atau kelulusan Pendaftar Francais. Jangan mengubah klausa secara berasingan semata-mata untuk mempercepatkan penerimaan seorang calon.

Kekalkan rekod sepanjang hubungan dan selepas tamat

Pengisytiharan pada awal hubungan sahaja tidak mencukupi sebagai kawalan pengurusan. Kepentingan perniagaan boleh berubah apabila francaisi memperoleh syarikat lain, menerima pelabur atau mengambil peranan pengurusan tambahan.

Sebagai amalan pengurusan, tetapkan saluran untuk francaisi memaklumkan perubahan yang relevan. Jadualkan pengesahan semula maklumat pada sela masa yang munasabah. Jelaskan bahawa semakan berkala ini ialah proses dalaman, bukannya dakwaan tentang kewajipan pelaporan baharu di bawah akta.

Simpan pengisytiharan, dokumen sokongan, nasihat undang-undang dan keputusan secara teratur. Jika timbul aduan, sahkan fakta sebelum membuat tuduhan. Persamaan nama produk atau gambar di media sosial sahaja tidak semestinya membuktikan keseluruhan keadaan.

Apabila hubungan berakhir, rekodkan tarikh kuat kuasa tamat atau penamatan dan berikan peringatan bertulis tentang kewajipan yang masih berterusan. Dapatkan semakan peguam sebelum mengambil tindakan penguatkuasaan.

Langkah praktikal: sebelum menerima francaisi seterusnya, sediakan satu borang pengisytiharan kepentingan dan satu laluan rujukan undang-undang. Matlamatnya ialah memastikan kewajipan difahami sejak awal, bukan menghasilkan kejutan selepas francaisi melabur.