Franchise kopen in België: wat belooft de gedragscode?

Een franchisegever die verwijst naar een gedragscode, wekt vertrouwen. Maar wat betekent die verwijzing wanneer u later een meningsverschil krijgt? Binnen de franchisinggemeenschap kunnen gedragscodes richting geven aan zorgvuldig samenwerken, zonder dat iedere bepaling automatisch een afdwingbaar contractueel recht wordt. Controleer daarom vóór uw aankoop welke code wordt bedoeld, wie eraan gebonden is en hoe de beloften terugkomen in uw overeenkomst.

1. Vraag welke gedragscode werkelijk geldt

Een uitspraak zoals ‘wij werken volgens de Europese gedragscode’ is een vertrekpunt voor vragen, geen afgeronde controle. Er bestaat een Europese Deontologische Erecode inzake franchising. Daarnaast kunnen organisaties eigen gedragsregels, toelatingsvoorwaarden of klachtenprocedures hanteren. Die documenten hebben niet noodzakelijk dezelfde inhoud of juridische betekenis.

Vraag de franchisegever om de volledige tekst waarop hij zich beroept, met de versie en datum. Laat ook verduidelijken of het gaat om lidmaatschap van een organisatie, een vrijwillige verklaring of een verplichting die uitdrukkelijk in uw franchiseovereenkomst wordt opgenomen.

Controleer vervolgens:

• welke rechtspersoon de verklaring aflegt;
• of die rechtspersoon ook uw contractpartij wordt;
• voor welke formule en welk grondgebied de verklaring geldt;
• of de verbintenis gedurende uw volledige samenwerking geldt;
• wie eventuele naleving controleert.

Een groepsmaatschappij die lid is van een organisatie maakt niet vanzelf iedere andere groepsmaatschappij aan dezelfde afspraken gebonden. Ook een vermelding op een website vertelt op zichzelf niet hoe een franchisenemer naleving kan vragen. Vraag daarvoor schriftelijke bevestiging en, waar mogelijk, verifieerbare gegevens bij de betrokken organisatie.

2. Maak onderscheid tussen wet, code en contract

België heeft geen afzonderlijke wet die de volledige franchiseverhouding regelt. Er bestaan wel specifieke wettelijke regels voor precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten die aan de wettelijke definitie voldoen, waaronder franchiseovereenkomsten.

Die regels staan in boek X, titel 2 van het Wetboek van economisch recht (WER), samen te lezen met artikel I.11, 2°. Volgens artikel X.27 moet de kandidaat minstens één maand vóór de contractsluiting het ontwerpcontract en een afzonderlijk precontractueel informatiedocument, doorgaans PID genoemd, ontvangen. Het PID bevat belangrijke contractuele bepalingen en sociaal-economische gegevens. Daarnaast zijn onder meer het algemene contractenrecht en de toepasselijke regels over onrechtmatige bedingen tussen ondernemingen relevant.

Een gedragscode vervangt deze wettelijke bescherming niet. Een verwijzing naar ethisch ondernemen maakt een ontbrekend PID bijvoorbeeld niet overbodig. Omgekeerd bewijst correcte aflevering van het PID niet dat alle ruimere beloften uit een gedragscode worden nageleefd.

De Europese erecode is geen Belgische franchisewet. Rechters kunnen er in concrete zaken naar verwijzen, maar daaruit volgt niet dat elke bepaling in elke franchiseverhouding automatisch afdwingbaar is. De betekenis hangt onder meer af van de contracttekst, eventuele andere verbintenissen en de omstandigheden. Laat een Belgische jurist die samenhang beoordelen.

3. Vertaal algemene principes naar concrete afspraken

Gedragscodes bevatten vaak principes die ruimer zijn geformuleerd dan een praktische contractuele verplichting. Voor uw aankoopbesluit is vooral belangrijk wat de franchisegever daadwerkelijk moet doen. Selecteer daarom de bepalingen waarop u vertrouwt en leg die naast het ontwerpcontract.

Maak een eenvoudige vergelijking met drie kolommen: de belofte uit de code, de bijbehorende contractbepaling en het punt dat nog verduidelijking vraagt. Noteer vooral waar het contract zwijgt of een beperking bevat die u niet uit de code had afgeleid.

Stel bijvoorbeeld deze vragen:

• Wordt de code onderdeel van de overeenkomst of alleen als inspiratie genoemd?
• Welke versie geldt als de code later verandert?
• Wat gebeurt er bij tegenstrijdigheid tussen code en contract?
• Welke concrete handeling mag u op basis van een principe verlangen?

Wilt u kunnen vertrouwen op een bepaald overlegmoment of een interne klachtenbehandeling, laat dan vastleggen wie handelt, binnen welke termijn en volgens welke procedure. Neem niet zonder beoordeling de volledige code over: sommige passages zijn aanbevelingen of gaan over andere betrokkenen. Een gerichte contractuele afspraak kan duidelijker zijn dan een algemene verwijzing.

4. Controleer wat u bij niet-naleving kunt doen

Vraag vóór ondertekening hoe een klacht over de gedragscode wordt behandeld. Bestaat er een aanspreekpunt? Mag u als franchisenemer zelf een klacht indienen? Is de procedure ook toegankelijk wanneer u geen lid bent van de betrokken organisatie?

Onderzoek vooral welke uitkomst mogelijk is. Een intern advies, bemiddeling of een maatregel tegen een lid is niet hetzelfde als schadevergoeding of beëindiging van uw contract. Ga niet ervan uit dat een klachtenprocedure wettelijke termijnen opschort of uw andere rechten automatisch veiligstelt.

Bewaar de ontvangen code en de schriftelijke uitleg bij uw aankoopdossier. Laat uw adviseur beoordelen welke toezeggingen juridisch betekenis hebben voordat u erop vertrouwt.

Praktische conclusie: beoordeel een gedragscode niet op haar uitstraling, maar op haar werking. Teken pas wanneer duidelijk is welke tekst geldt, wie eraan gebonden is en welke concrete rechten u eraan kunt ontlenen.