Franchise kopen in België: controleer de merkrechten

Wie een franchise koopt, betaalt onder meer voor het recht om onder een herkenbaar merk te ondernemen. Maar een bekende naam bewijst niet dat uw contractpartij die naam ook aan u mag licentiëren. Binnen de franchisinggemeenschap kunnen merkeigenaar, internationale formulehouder en Belgische franchisegever verschillende ondernemingen zijn. Controleer daarom vóór uw aankoop hoe het merkgebruiksrecht bij uw onderneming terechtkomt en wat er gebeurt als die juridische basis wegvalt.

1. Controleer welk merk u werkelijk gaat gebruiken

Vraag de franchisegever om een overzicht van de merken die u nodig hebt voor uw vestiging. Denk aan de naam op de gevel, het logo, eventuele productmerken en namen van diensten. Laat per merk het registratienummer, de geregistreerde houder en het relevante grondgebied vermelden.

Voor een vestiging in België kunnen onder meer Beneluxmerken, Uniemerken en internationale registraties met werking in België relevant zijn. Controleer de gegevens in de officiële registers van het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom, het Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie of de Wereldorganisatie voor de Intellectuele Eigendom. Laat bij een internationale registratie ook de territoriale dekking beoordelen.

Kijk niet alleen of de naam voorkomt. Controleer ook:

• of het om een aanvraag of een geregistreerd merk gaat;
• wie als houder staat vermeld;
• voor welke waren en diensten het merk is geregistreerd;
• wat de actuele status en vervaldatum zijn;
• of het geregistreerde teken overeenkomt met wat u moet gebruiken.

Een handelsnaam, domeinnaam en merkregistratie zijn niet hetzelfde. Ook bewijst een registervermelding op zichzelf niet dat het merk vrij is van juridische geschillen. Vraag daarom afzonderlijk naar lopende betwistingen die uw gebruik kunnen raken.

2. Volg de keten van eigenaar tot franchisenemer

Is de franchisegever niet zelf de merkhouder? Dat hoeft geen probleem te zijn. Hij kan op basis van een licentie of masterfranchiseovereenkomst bevoegd zijn om lokale franchisenemers aan te stellen. Die bevoegdheid moet wel uw voorgenomen gebruik dekken.

Vraag schriftelijk op welke juridische basis de franchisegever het merk aanbiedt. Laat nagaan of hij sublicenties mag verlenen voor België, voor uw activiteiten en gedurende de beoogde contractperiode. Een algemene verklaring dat hij “officieel partner” is, geeft daarover onvoldoende zekerheid.

U hoeft niet noodzakelijk de volledige internationale overeenkomst te ontvangen. Relevante uittreksels, een bevestiging van de merkhouder of inzage door uw juridisch adviseur kunnen bruikbaar zijn. Essentiële beperkingen mogen daardoor niet buiten beeld blijven.

Let vooral op een verschil in looptijd. Wanneer uw franchisecontract langer loopt dan de onderliggende licentie, moet duidelijk zijn waarop het beloofde voortgezette merkgebruik steunt. Vraag ook wat er gebeurt als die licentie tussentijds eindigt. Uw lokale contract kan een ontbrekende toestemming van de merkhouder niet vanzelf vervangen.

3. Leg het gebruik naast contract en Belgische informatieplicht

België kent specifieke precontractuele regels voor commerciële samenwerkingsovereenkomsten die aan de wettelijke definitie voldoen. Die staan in boek X, titel 2, artikelen X.26 tot en met X.33 van het Wetboek van economisch recht, samen te lezen met artikel I.11, 2°. Franchiseovereenkomsten kunnen daaronder vallen.

Volgens artikel X.27 moet u minstens één maand vóór de contractsluiting het ontwerpcontract en een afzonderlijk precontractueel informatiedocument, doorgaans PID genoemd, ontvangen. Het PID bevat belangrijke contractuele bepalingen en sociaal-economische gegevens. Daarnaast zijn onder meer het algemene contractenrecht en het toepasselijke merkenrecht relevant.

Laat uw adviseur controleren of de voorstelling van de merkrechten in het PID aansluit bij het ontwerpcontract en de beschikbare bewijsstukken. De informatieprocedure is geen overheidsgarantie dat de franchisegever alle benodigde rechten bezit.

Maak vervolgens concreet waarvoor u toestemming krijgt. Omvat het merkgebruik uw gevel, website, sociale media, lokale advertenties en bedrijfskleding? Welke voorafgaande goedkeuringen zijn nodig? Leg toegestane toepassingen vast, zodat u geen materialen betaalt die u later niet mag gebruiken. Een gebruiksrecht maakt u overigens geen eigenaar van het merk.

4. Verdeel het risico als merkgebruik onmogelijk wordt

Bespreek vóór ondertekening wie handelt en betaalt wanneer een derde uw merkgebruik betwist. Moet u onmiddellijk de franchisegever informeren? Wie organiseert de juridische verdediging? Wie draagt de kosten van noodzakelijke aanpassingen?

Onderhandel ook over de gevolgen wanneer de franchisegever zijn licentie verliest of het merk niet langer beschikbaar is. Denk aan vervanging van gevelreclame, aanpassing van digitale kanalen en tijdelijke verstoring van uw activiteiten. Leg vast welke oplossing de franchisegever moet bieden en welke rechten u hebt als een werkbare oplossing uitblijft.

Maak onderscheid tussen problemen waarvoor u zelf verantwoordelijk bent, zoals ongeoorloofd gebruik, en gebreken in de rechten die de franchisegever heeft aangeboden. Laat eventuele vergoedings- en beëindigingsafspraken juridisch beoordelen.

Praktische conclusie: teken pas wanneer u weet welk merk u mag gebruiken, wie daarvoor toestemming geeft en wie het risico draagt als die toestemming wegvalt.