Znak towarowy we franczyzie: sprawdź prawa do marki

Rozpoznawalna nazwa może być ważnym powodem dołączenia do społeczności franczyzowej. Nie wystarczy jednak, że logo widnieje na wielu lokalach, a przedstawiciel sieci zapewnia o jego ochronie. Przed wpłatą opłaty wstępnej sprawdź, czy podmiot podpisujący umowę rzeczywiście może udostępnić Ci markę w Polsce oraz co stanie się z Twoją inwestycją, jeśli utraci te uprawnienia.

1. Ustal, co dokładnie kupujesz pod nazwą „marka”

Marka nie jest jednym prawem. Może obejmować nazwę, logo, oznaczenia produktów, domenę internetową oraz materiały graficzne. Każdy z tych elementów może należeć do innego podmiotu. Rejestracja firmy w KRS lub CEIDG nie jest równoznaczna z rejestracją znaku towarowego, a posiadanie domeny nie dowodzi wyłącznego prawa do nazwy.

Poproś franczyzodawcę o wskazanie:

• znaków, których będziesz używać, wraz z numerami zgłoszeń lub rejestracji;
• właściciela każdego znaku i podstawy jego udostępniania;
• terytorium oraz towarów i usług objętych ochroną;
• zasad korzystania z nazwy i logo w lokalu, reklamie i internecie.

Rozróżnij znak słowny, chroniący określone oznaczenie słowne, od znaku słowno-graficznego, obejmującego konkretną kompozycję. Ochrona jednego wariantu nie oznacza automatycznie identycznej ochrony wszystkich wersji nazwy i logo.

Warto przygotować prostą tabelę: oznaczenie, właściciel, numer rejestracji, zakres ochrony, podstawa korzystania. Dzięki temu łatwiej zauważysz, że nazwa prezentowana w ofercie różni się od oznaczenia wpisanego do umowy.

2. Sprawdź rejestry, nie tylko certyfikat

Znaki chronione w Polsce można sprawdzać przede wszystkim w bazach Urzędu Patentowego RP, EUIPO oraz WIPO. Krajowa rejestracja dotyczy Polski, znak towarowy Unii Europejskiej obejmuje również Polskę, natomiast przy rejestracji międzynarodowej trzeba sprawdzić wskazane terytoria i rzeczywisty status ochrony. Sama obecność wpisu w bazie WIPO nie przesądza o ochronie w Polsce.

Wyszukuj zarówno nazwę, jak i właściciela. Porównaj wynik z danymi strony umowy. Następnie sprawdź status prawa, datę zgłoszenia, termin ochrony oraz wykaz towarów i usług. Klasy klasyfikacji nicejskiej porządkują ten wykaz, ale sam numer klasy nie zastępuje analizy jego treści.

Zgłoszenie nie jest tym samym co udzielona ochrona. Jeśli znak dopiero zgłoszono, zapytaj o etap postępowania oraz ryzyko sprzeciwu. Poproś także o informację o sporach, wnioskach o unieważnienie lub wygaszenie prawa i otrzymanych wezwaniach do zaprzestania używania oznaczenia.

Nie zakładaj jednak, że brak rejestracji oznacza całkowity brak ochrony nazwy. Znaczenie mogą mieć również inne podstawy prawne, w tym przepisy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Przy podobnych oznaczeniach lub niejasnym statusie zleć rzecznikowi patentowemu ocenę ryzyka. Własne sprawdzenie rejestru jest filtrem wstępnym, a nie pełnym badaniem prawnym.

3. Zweryfikuj prawo franczyzodawcy do udzielenia licencji

W Polsce nie ma odrębnej ustawy kompleksowo regulującej franczyzę. Umowa franczyzy pozostaje umową nienazwaną, opartą przede wszystkim na Kodeksie cywilnym, w tym zasadzie swobody umów z art. 353¹. Swoboda ta podlega ograniczeniom wynikającym z ustawy, natury stosunku prawnego i zasad współżycia społecznego.

W odniesieniu do znaków istotna jest ustawa Prawo własności przemysłowej, a przy znakach unijnych także rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1001. Znaczenie mogą mieć również przepisy prawa autorskiego dotyczące logo. Nie istnieje obowiązkowy państwowy rejestr sieci franczyzowych, którego wpis potwierdzałby prawa do marki.

Jeżeli właścicielem znaku jest inna spółka, poproś o wykazanie ciągłości uprawnień: od właściciela do franczyzodawcy, a następnie do Ciebie. Kluczowe jest to, czy licencja główna pozwala udzielać sublicencji oraz czy obejmuje Polskę, planowaną działalność i odpowiedni okres.

Dla licencji na polski znak towarowy przepisy przewidują formę pisemną pod rygorem nieważności. Nie opieraj uprawnienia do używania znaku wyłącznie na ustnej obietnicy. Prawnik powinien sprawdzić wymaganą formę i treść postanowień dla konkretnych praw objętych umową.

Szczególnie uważnie oceniaj sytuację, w której licencja główna wygasa wcześniej niż Twoja umowa. Samo zapewnienie o planowanym przedłużeniu nie usuwa ryzyka.

4. Uzgodnij skutki utraty praw i zmiany oznaczeń

Nawet prawidłowa rejestracja nie wyklucza sporu ani późniejszej zmiany marki. Przed podpisaniem ustal, kto odpowiada za reakcję na roszczenia osoby trzeciej oraz kto ponosi uzasadnione koszty obrony, wymiany szyldu, opakowań i materiałów reklamowych.

Negocjuj konkretne postanowienia dotyczące:

• zapewnienia franczyzodawcy o posiadaniu odpowiednich uprawnień;
• obowiązku informowania o sporach i zagrożeniu utratą ochrony;
• utrzymywania oraz odnawiania praw przez okres współpracy;
• zasad finansowania obowiązkowej zmiany oznaczeń;
• rozliczenia opłat i możliwości zakończenia współpracy, gdy legalne używanie marki stanie się niemożliwe.

Oddziel zmianę wizerunkową, zaplanowaną przez sieć, od zmiany wymuszonej naruszeniem cudzych praw. Nie muszą mieć takich samych konsekwencji finansowych. Sprawdź również, czy umowa pozwala Ci prowadzić lokalne profile społecznościowe i kto zachowa nad nimi kontrolę po zakończeniu współpracy.

Praktyczny wniosek: przed zapłatą potwierdź trzy rzeczy: co jest chronione, kto może udzielić Ci licencji i kto zapłaci, jeśli korzystanie z marki przestanie być możliwe. Rozpoznawalny szyld nie zastępuje sprawdzonych uprawnień.