Franczyza na JDG czy spółkę: kto powinien podpisać umowę?

Wybór marki to nie jedyna decyzja przed zakupem franczyzy. Trzeba również ustalić, kto zostanie franczyzobiorcą: ty jako osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą czy utworzona przez ciebie spółka. We wspólnocie franczyzowej przedsiębiorcy pozostają prawnie samodzielni. Forma prowadzenia działalności wpływa więc na odpowiedzialność za zobowiązania, rozliczenia i możliwość późniejszej reorganizacji. Warto wybrać ją przed podpisaniem pierwszych wiążących dokumentów.

1. Ustal, kogo sieć dopuszcza do współpracy

Nie zakładaj, że franczyzodawca zaakceptuje każdą formę działalności. Zapytaj, czy oferta jest dostępna dla jednoosobowych przedsiębiorców, spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółek z kilkoma wspólnikami. Poproś o projekt umowy odpowiedni dla wybranego wariantu. Warunki zabezpieczeń i obowiązki osób zarządzających mogą się różnić.

W Polsce umowa franczyzy pozostaje umową nienazwaną: nie ma odrębnej, kompleksowej ustawy regulującej jej treść ani szczególnego państwowego rejestru franczyz. Podstawę stanowią przede wszystkim przepisy Kodeksu cywilnego, w tym zasada swobody umów z art. 353¹. Swobodę tę ograniczają ustawa, natura stosunku prawnego i zasady współżycia społecznego.

Przy wyborze spółki znaczenie ma również Kodeks spółek handlowych, a przy rozliczeniach — przepisy podatkowe i ustawa o rachunkowości. Kodeksy etyczne i dobrych praktyk franczyzowych nie zastępują tych ustaw i nie są powszechnie obowiązującym prawem.

Pierwsze pytanie do sieci powinno brzmieć: czy proponowana forma działalności jest akceptowana i jakie zmienia warunki współpracy?

2. Porównaj odpowiedzialność, nie tylko łatwość rejestracji

W jednoosobowej działalności gospodarczej przedsiębiorcą jesteś ty. Nazwa firmy, odrębne konto czy osobna ewidencja kosztów nie tworzą podmiotu oddzielonego od ciebie. Co do zasady za zobowiązania związane z działalnością odpowiadasz całym swoim majątkiem. Sytuacja majątku wspólnego małżonków wymaga osobnej analizy.

Spółka z o.o. jest natomiast odrębną osobą prawną. To ona może zostać stroną umowy, zatrudniać pracowników i zaciągać zobowiązania. Wspólnicy co do zasady nie odpowiadają za jej długi tylko dlatego, że posiadają udziały. Nie oznacza to jednak automatycznej ochrony każdej osoby związanej ze spółką.

Zwróć uwagę na trzy odrębne role:

• Wspólnik wnosi wkład i wykonuje prawa wynikające z udziałów.
• Członek zarządu prowadzi sprawy spółki i może ponosić odpowiedzialność przewidzianą prawem, między innymi w określonych przypadkach bezskutecznej egzekucji przeciwko spółce.
• Osoba udzielająca zabezpieczenia może przyjąć własne zobowiązanie wobec franczyzodawcy, niezależne od posiadania udziałów.

Jeżeli pełnisz wszystkie te role, oceniaj je osobno. Sam dopisek „sp. z o.o.” nie wystarczy do ustalenia rzeczywistego zakresu ryzyka.

3. Policz koszt działania w obu wariantach

Nie wybieraj formy wyłącznie na podstawie wysokości podatku od bieżącego dochodu. Porównanie powinno obejmować cały sposób finansowania i prowadzenia punktu, a także wypłacania pieniędzy na twoje prywatne potrzeby.

Przygotuj z księgowym dwa warianty dla tych samych założeń sprzedaży, zatrudnienia i opłat franczyzowych. Uwzględnij:

• koszty uruchomienia oraz bieżącej obsługi księgowej i prawnej;
• podatki i składki właściwe dla konkretnej sytuacji;
• zasady przekazywania własnych pieniędzy do działalności;
• sposób wypłacania wynagrodzenia lub zysku;
• obowiązki ewidencyjne, sprawozdawcze i organizacyjne.

Spółka z o.o. prowadzi księgi rachunkowe i ma obowiązki sprawozdawcze. W JDG zakres ewidencji zależy od spełnienia ustawowych warunków. Nie zakładaj też, że wybór spółki zawsze oznacza brak składek: znaczenie ma między innymi jej struktura właścicielska oraz podstawa wykonywania pracy.

Środki na rachunku spółki nie są prywatnymi pieniędzmi wspólnika. Ich wypłata wymaga odpowiedniej podstawy prawnej i rozliczenia. Uwzględnij to, jeżeli punkt ma od początku finansować utrzymanie twojej rodziny.

4. Dopilnuj zgodności strony umowy z organizacją punktu

Przed podpisaniem sprawdź, czy ten sam, właściwy podmiot występuje w umowie franczyzy, zamówieniach, dokumentach sprzedażowych i umowach potrzebnych do prowadzenia placówki. Różne podmioty mogą uczestniczyć w przedsięwzięciu, ale ich role muszą być świadomie uporządkowane.

Jeżeli franczyzobiorcą ma być spółka, zweryfikuj jej dane i sposób reprezentacji w KRS. Podpis wspólnika nie zawsze oznacza skuteczne działanie w imieniu spółki. Trzeba ustalić, kto jest uprawniony do jej reprezentowania i czy potrzebne są dodatkowe zgody.

Szczególnej ostrożności wymaga podpisywanie dokumentów przed rejestracją spółki. Spółka z o.o. w organizacji może zaciągać zobowiązania, ale obowiązują wtedy szczególne zasady reprezentacji i odpowiedzialności. Nie podpisuj umowy prywatnie z przekonaniem, że późniejsze założenie spółki samo przeniesie na nią wszystkie obowiązki.

5. Zaplanuj zmianę formy, zanim stanie się konieczna

Zapytaj, co nastąpi, jeśli po uruchomieniu placówki zechcesz przejść z JDG do spółki, przyjąć wspólnika albo zmienić zarząd. Umowa może przewidywać obowiązek powiadomienia franczyzodawcy, uzyskania jego zgody lub spełnienia dodatkowych wymagań.

Założenie nowej spółki i przeniesienie do niej działalności nie jest tym samym co ustawowe przekształcenie przedsiębiorcy. Skutki dla umów, zobowiązań i zezwoleń trzeba ocenić oddzielnie. Nie przyjmuj zapewnienia o „łatwej zmianie danych” bez ustalenia konkretnej procedury.

Praktyczny wniosek: przed podpisaniem uzyskaj akceptację sieci dla wybranej formy, porównaj pełne koszty z księgowym i zleć prawnikowi ocenę osobistej odpowiedzialności. Dopiero potem wybierz stronę umowy franczyzy.