Licentie of franchise? Toets je samenwerking vóór de start

Je wilt andere ondernemers laten werken met jouw bedrijfsnaam, werkwijze en aanbod. Een licentiecontract lijkt misschien een eenvoudige eerste stap. Toch bepaalt niet de titel van het contract welke regels gelden, maar de inhoud van de afspraken en de uitvoering daarvan. Wie een franchisecommunity opbouwt, moet daarom eerst vaststellen of de beoogde samenwerking juridisch franchise is. Die toets voorkomt dat je wettelijke verplichtingen pas ontdekt wanneer de eerste ondernemer al is gestart.

1. Breng de vier kenmerken van franchise in kaart

De Nederlandse Wet franchise geldt sinds 1 januari 2021. De bepalingen zijn opgenomen in Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek, in de artikelen 7:911 tot en met 7:922. Voor de juridische kwalificatie van je samenwerking zijn vier kenmerken belangrijk.

• Een franchiseformule: je biedt een operationele, commerciële en organisatorische formule met een uniforme identiteit en uitstraling. Daarbij horen bijvoorbeeld een handelsnaam of merk én overdraagbare knowhow.
• Een recht én een verplichting: de andere ondernemer mag de formule gebruiken, maar moet zijn onderneming ook volgens die formule exploiteren.
• Een vergoeding: de ondernemer betaalt voor dat gebruik. Die vergoeding hoeft niet als afzonderlijke franchisefee op de factuur te staan.
• Zelfstandig ondernemerschap: de ondernemer exploiteert zijn bedrijf voor eigen rekening en risico.

Loop deze kenmerken afzonderlijk langs. Alleen toestemming geven om een merk te gebruiken is niet automatisch franchise. Een samenhangend pakket van merkgebruik, bedrijfsvoering, praktische kennis en verplichte toepassing kan dat wel zijn.

Beschrijf daarom wat je daadwerkelijk overdraagt. Denk aan verkoopmethoden, recepturen, klantbenadering en de inrichting van werkprocessen. Knowhow is niet zomaar algemene ondernemerskennis: het gaat om geheime, wezenlijke en geïdentificeerde praktische informatie die voortkomt uit ervaring en onderzoek van de formulehouder.

2. Kijk verder dan de contracttitel en de factuur

Benamingen als ‘licentiepartner’, ‘aangesloten ondernemer’ of ‘samenwerkingsovereenkomst’ geven geen vrijstelling van de Wet franchise. Ook zonder document met de titel ‘franchisehandboek’ kunnen je instructies gezamenlijk een formule vormen.

Stel dat je een bestaande lunchzaak wilt uitbreiden via zelfstandige ondernemers. Zij gebruiken jouw naam, volgen jouw bereidingsmethoden en moeten werken met een voorgeschreven assortiment en presentatie. Jij levert training en praktische bedrijfskennis. Dat vraagt om een franchisetoets, ook als je het contract een merklicentie noemt.

Bekijk vervolgens hoe je geld verdient aan de samenwerking. Een indirecte vergoeding, bijvoorbeeld een opslag op verplichte inkoop, kan juridisch een vergoeding voor formulegebruik zijn. Het ontbreken van een aparte entreefee of maandelijkse franchisevergoeding is dus niet doorslaggevend. Niet iedere handelsmarge is automatisch zo'n vergoeding; de functie ervan binnen de samenwerking moet worden beoordeeld.

Maak hiervoor een eenvoudig overzicht met drie kolommen:

• Wat ontvangt de aangesloten ondernemer?
• Wat moet hij verplicht toepassen of afnemen?
• Welke directe en indirecte betalingen staan daartegenover?

Neem ook afspraken uit presentaties, e-mails en trainingen mee. Een contract dat veel vrijheid belooft, terwijl je in de praktijk een complete bedrijfsvoering voorschrijft, verdient extra juridische aandacht.

3. Laat de kwalificatie toetsen vóór je toezeggingen doet

Plan de juridische toets voordat je definitieve aanbiedingen doet, betalingen vraagt of kandidaten laat investeren. Geef een franchisejurist niet alleen je conceptcontract, maar ook je commerciële voorstel, instructies, verdienmodel en beschrijving van de dagelijkse samenwerking.

Laat daarbij drie vragen beantwoorden:

1. Valt het model onder de wettelijke definitie van franchise?
2. Welke onderdelen van de afspraken of uitvoering maken dat oordeel onzeker?
3. Welke verplichtingen moeten vóór de eerste ondertekening zijn ingericht?

Bij franchise moet je onder meer het ontwerpcontract met bijlagen, informatie over vergoedingen en investeringen en de wettelijk vereiste financiële informatie verstrekken. Daarna geldt een wettelijke termijn van ten minste vier weken voordat de franchiseovereenkomst wordt gesloten. Binnen die termijn gelden beperkingen, waaronder op het vragen van betalingen en investeringen in verband met de beoogde overeenkomst.

De kwalificatie heeft ook gevolgen tijdens de samenwerking. Denk aan noodzakelijke commerciële en technische bijstand, informatieverstrekking en minimaal jaarlijks overleg. Voor in Nederland gevestigde franchisenemers mag niet ten nadele van hen van de wettelijke franchisebepalingen worden afgeweken. Een andere contracttitel omzeilt die bescherming niet.

4. Toets opnieuw als je samenwerkingsmodel groeit

Een samenwerking kan veranderen. Misschien begin je met uitsluitend merkgebruik en voeg je later verplichte werkprocessen, trainingen en een gezamenlijke commerciële aanpak toe. Laat dan opnieuw beoordelen of het model inmiddels franchise is geworden.

Maak die herbeoordeling onderdeel van je besluitvorming bij nieuwe verplichtingen. Leg vast wat verandert, welke kennis wordt overgedragen en hoe betalingen samenhangen met formulegebruik. Zo groeit je juridische inrichting mee met je franchisecommunity, in plaats van achter de dagelijkse praktijk aan te lopen.

Praktische conclusie: beschrijf eerst de echte samenwerking, toets daarna de juridische kwalificatie en kies pas vervolgens de contractvorm. Een passende naam is nuttig; passende afspraken en naleving van de wet zijn essentieel.