Franchise kopen: is een licentiecontract toch franchise?

U wilt zich aansluiten bij een formule, maar ontvangt een ‘licentieovereenkomst’, ‘partnercontract’ of ‘samenwerkingsovereenkomst’. Betekent dit dat de Wet franchise niet geldt? Niet automatisch. De inhoud van de samenwerking is bepalend, niet alleen het opschrift. Wie toetreedt tot een franchisegemeenschap doet er daarom goed aan eerst te laten vaststellen welk soort overeenkomst werkelijk wordt aangeboden.

1. Kijk naar de afspraken, niet naar de contractnaam

Nederland kent specifieke franchiseregels: de Wet franchise, opgenomen in titel 16 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek, artikelen 7:911 tot en met 7:922. Artikel 7:911 omschrijft onder meer de franchiseovereenkomst en de franchiseformule.

Bij een franchiseovereenkomst krijgt een zelfstandige ondernemer tegen vergoeding zowel het recht als de verplichting om een franchiseformule op de door de franchisegever aangewezen wijze te exploiteren. Dat kan gaan om de productie of verkoop van goederen of om het verlenen van diensten.

De wettelijke omschrijving van een franchiseformule omvat een operationeel, commercieel en organisatorisch concept voor een uniforme identiteit en uitstraling. Daarbij horen onder meer een merk of handelsnaam en knowhow. Die knowhow betreft praktische informatie uit ervaring en onderzoek van de franchisegever die geheim, wezenlijk en geïdentificeerd is.

Een losse toestemming om een merk te gebruiken is dus niet vanzelf franchise. Maar een contract dat ‘licentie’ heet, kan wel degelijk onder de franchiseregels vallen wanneer de overeengekomen samenwerking aan de wettelijke kenmerken voldoet.

Uw eerste vraag is daarom: koop ik uitsluitend een gebruiksrecht, of verbind ik mij om een complete formule volgens voorgeschreven werkwijzen te exploiteren?

2. Breng de feitelijke formule in kaart

Verzamel vóór de juridische beoordeling meer dan alleen het hoofdcontract. Vraag ook de bijlagen, operationele voorschriften, beschrijving van de formule en het overzicht van betalingen op. Juist daarin kan staan hoe zelfstandig u werkelijk mag werken en welke kennis u krijgt.

Maak vervolgens een overzicht met vier onderwerpen:

• Identiteit: welke handelsnaam, huisstijl en uiterlijke kenmerken moet u gebruiken?
• Werkwijze: welke verkoopmethoden, processen, systemen en kwaliteitsnormen zijn verplicht?
• Kennisoverdracht: welke praktische kennis wordt verstrekt, hoe is die vastgelegd en wat maakt deze kennis onderscheidend?
• Vergoeding: waarvoor betaalt u, rechtstreeks of via andere afgesproken financiële bijdragen?

Geen van deze punten bewijst op zichzelf dat sprake is van franchise. Een verplichte huisstijl kan bijvoorbeeld ook bij een andere samenwerkingsvorm voorkomen. Het gaat om de combinatie van de wettelijke kenmerken.

Vergelijk bovendien de presentatie tijdens verkoopgesprekken met de stukken. Wordt een volledig uitgewerkt bedrijfsconcept beloofd, terwijl het contract alleen over merkgebruik spreekt? Vraag dan om uitleg en laat het verschil beoordelen. Een jurist heeft zowel de documenten als een concrete beschrijving van de beoogde dagelijkse samenwerking nodig.

3. Begrijp welke bescherming van de kwalificatie afhangt

Als de overeenkomst juridisch franchise is, gelden de bijbehorende wettelijke verplichtingen. De franchisegever moet vóór het sluiten onder meer de conceptovereenkomst met bijlagen, informatie over financiële verplichtingen en relevante financiële gegevens verstrekken. Ook andere informatie waarvan hij weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat die voor uw beslissing van belang is, valt onder de informatieplicht.

Tussen het verstrekken van de wettelijk vereiste informatie en het sluiten van de franchiseovereenkomst moeten in beginsel ten minste vier weken liggen. Een aanbieder kan die verplichting niet uitsluitend omzeilen door het document een partnercontract te noemen.

Ook tijdens en na de samenwerking kunnen specifieke franchiseregels relevant zijn, bijvoorbeeld over ondersteuning, overleg en bepaalde contractuele bedingen. Voor een in Nederland gevestigde franchisenemer mag van deze wettelijke bescherming niet ten nadele worden afgeweken. Een contractuele verklaring dat partijen ‘geen franchise beogen’ beslist daarom niet zelfstandig welke regels gelden.

Blijkt de samenwerking werkelijk geen franchise, dan betekent dat niet dat er geen rechtsbescherming bestaat. Algemene regels van het overeenkomstenrecht blijven relevant, waaronder regels over dwaling, tekortkomingen en algemene voorwaarden. De specifieke franchisebescherming is dan echter niet vanzelf van toepassing.

4. Los twijfel op voordat u zich vastlegt

Vraag de aanbieder schriftelijk waarom hij de overeenkomst als licentie, distributie of franchise beschouwt. Vraag daarbij om een toelichting op de wettelijke kenmerken, niet alleen om de mededeling dat dit ‘het standaardcontract’ is.

Laat vervolgens een onafhankelijke jurist met ervaring in franchise beoordelen:

• welke juridische kwalificatie het beste past bij alle afspraken;
• welke verplichte informatie en bescherming daarbij horen;
• welke documenten of bepalingen vóór ondertekening moeten worden aangevuld.

Er bestaat in Nederland geen afzonderlijke verplichte franchiseregistratie die deze beoordeling voor u vervangt. Een inschrijving in het Handelsregister van KVK is evenmin een goedkeuring van de contractvorm.

Wordt uw vraag afgedaan met ‘bij een licentie geldt de Wet franchise nooit’, neem dan geen overhaaste beslissing. Een onjuiste kwalificatie kan later tot kostbare discussies leiden; bescherming achteraf inroepen is niet hetzelfde als vooraf duidelijkheid krijgen.

Praktische conclusie: beoordeel eerst wat u daadwerkelijk gaat exploiteren. Laat bij twijfel de contractvorm toetsen voordat u tekent of financiële verplichtingen aangaat.