Franchise kopen: controleer de geschillenregeling

Een franchiseovereenkomst leest u meestal met de samenwerking voor ogen, niet met een conflict in gedachten. Toch verdient de geschillenregeling aandacht voordat u een franchise koopt. Binnen de franchisecommunity kunnen meningsverschillen ontstaan over afspraken, informatie of uitvoering. De gekozen procedure bepaalt dan hoe u uw rechten kunt laten beoordelen, waar dat gebeurt en welke kosten en vertraging daarbij kunnen komen kijken.

1. Breng de volledige route bij een conflict in kaart

Zoek in het conceptcontract naar woorden als ‘geschillen’, ‘mediation’, ‘arbitrage’, ‘bevoegde rechter’ en ‘toepasselijk recht’. Bekijk ook de algemene voorwaarden en bijlagen. Een belangrijke procedureafspraak kan buiten het hoofdcontract staan, terwijl die wel onderdeel wordt van uw overeenkomst.

Maak vervolgens een eenvoudig stappenplan: bij wie meldt u een probleem, welke reactie volgt en wanneer kunt u verder? Sommige contracten schrijven eerst overleg met de directie voor. Andere voegen bemiddeling toe voordat een rechter of arbiter mag worden benaderd.

Controleer daarbij vooral:

• De melding: moet een klacht naar een specifiek adres of via een bepaald kanaal?
• De termijnen: hoeveel tijd krijgen partijen voor een reactie en vervolgstap?
• De afronding: wanneer geldt intern overleg als mislukt?
• De spoedroute: kunt u bij een dringend probleem onmiddellijk juridische bescherming vragen?

Een overlegstap kan helpen om de relatie te behouden. Zonder duidelijke eindtermijn kan dezelfde afspraak een oplossing vertragen. Vraag daarom om een procedure die niet afhankelijk blijft van de bereidheid van één partij om verder te praten.

2. Begrijp wie uiteindelijk beslist

Niet iedere geschillenregeling leidt naar de gewone rechter. Maak onderscheid tussen overleg, mediation, bindend advies en arbitrage. Die termen zijn geen uitwisselbare namen voor hetzelfde proces.

Bij mediation helpt een onafhankelijke bemiddelaar partijen om zelf afspraken te maken. De mediator legt geen beslissing op. Controleer hoe de mediator wordt gekozen, hoe de kosten worden verdeeld en wat er gebeurt wanneer geen oplossing wordt bereikt. Een verplichting om mediation te proberen is iets anders dan een verplichting om een schikkingsvoorstel te accepteren.

Bij bindend advies leggen partijen hun geschil voor aan een derde wiens oordeel zij volgens hun afspraak moeten volgen. De mogelijkheden om dat oordeel achteraf bij de rechter aan te tasten zijn beperkt.

Bij arbitrage beslissen particuliere arbiters in plaats van de gewone rechter. Vraag welk arbitragereglement geldt, hoeveel arbiters worden benoemd, welke taal wordt gebruikt en waar de procedure plaatsvindt. Arbitrage is niet automatisch goedkoper of sneller. Ook de mogelijkheden om een uitspraak aan te vechten verschillen van een gewone rechtszaak.

Laat een franchisejurist beoordelen wat de gekozen route voor u betekent. Vraag daarbij niet alleen of het beding geldig is, maar ook of u de procedure in de praktijk kunt betalen en voeren.

3. Toets de regeling aan de Nederlandse bescherming

Nederland kent specifieke franchisewetgeving: de Wet franchise, sinds 1 januari 2021 opgenomen in Boek 7, titel 16 van het Burgerlijk Wetboek. Deze bevat onder meer informatieverplichtingen vóór ondertekening en regels voor de samenwerking. Het concept van de franchiseovereenkomst, inclusief bijlagen, behoort tot de vooraf te verstrekken informatie. De geschillenregeling hoort dus bij uw beoordeling vóórdat u zich bindt.

Voor in Nederland gevestigde franchisenemers mag niet ten nadele van hen van deze wettelijke franchiseregels worden afgeweken. Een keuze voor buitenlands recht neemt die bescherming niet zomaar weg. Dat betekent echter niet dat iedere bepaling van Nederlands recht automatisch op elk onderdeel van een internationale overeenkomst van toepassing is.

Onderscheid daarom twee vragen: welk recht geldt en wie beslist over een conflict? Een buitenlands rechtskeuzebeding en een afspraak over een buitenlandse rechter of arbitrage vragen ieder om afzonderlijke beoordeling. Internationale procedurekosten kunnen het uitoefenen van rechten bovendien praktisch bemoeilijken.

Als vóór het sluiten van de overeenkomst misleidende of onvolledige informatie is verstrekt, kunnen afhankelijk van de omstandigheden bijvoorbeeld dwaling of onrechtmatige daad een rol spelen. Bij het niet nakomen van contractuele verplichtingen kan wanprestatie relevant zijn. Geen van deze juridische routes levert automatisch vernietiging van het contract of schadevergoeding op: feiten, bewijs en voorwaarden blijven bepalend.

4. Maak de procedure uitvoerbaar vóór u tekent

Bespreek een concreet scenario met uw adviseur: u constateert een wezenlijk verschil tussen een schriftelijke toezegging en de uitvoering. Welke stappen moet u zetten, welk bewijs heeft u nodig en welke kosten moet u voorschieten?

Bewaar daarom conceptversies, bijlagen, toezeggingen en antwoorden op uw vragen in een geordend dossier. Bevestig belangrijke mondelinge afspraken schriftelijk. Controleer ook of een eventuele rechtsbijstandsverzekering franchisegeschillen dekt; zakelijke contractgeschillen zijn niet vanzelfsprekend inbegrepen.

Vraag waar nodig om heldere reactietermijnen, een onafhankelijke keuze van bemiddelaar en een werkbare regeling voor spoedgevallen. Ga bij een later conflict niet zonder advies betalingen stopzetten: daarmee kunt u zelf contractuele risico’s creëren.

Praktisch mee te nemen: teken pas wanneer u kunt uitleggen waar u met een geschil terechtkunt, welke stappen verplicht zijn en of u die route daadwerkelijk kunt dragen.