Beli Francais Malaysia: Semak Cara Royalti Dikira

Kadar royalti yang rendah belum tentu menjadikan sesuatu francais lebih berbaloi. Jumlah sebenar bergantung pada takrif jualan, potongan yang dibenarkan dan kewajipan bayaran ketika operasi perlahan. Sebelum menyertai komuniti francais Malaysia, semak bagaimana setiap ringgit royalti dikira. Panduan ini membantu bakal francaisi menguji formula tersebut sebelum menandatangani perjanjian, bukan sekadar menerima angka dalam bahan promosi.

1. Fahami kewajipan royalti dalam perjanjian

Malaysia mempunyai undang-undang khusus, iaitu Akta Francais 1998, yang telah dipinda termasuk melalui pindaan 2020. Seksyen 30(2) memperuntukkan bahawa francaisi hendaklah membayar yuran francais, royalti, fi promosi atau bayaran lain sebagaimana yang diperuntukkan dalam perjanjian francais.

Ini menjadikan perkataan dalam kontrak sangat penting. Jangan menganggap semua jenama menggunakan asas pengiraan yang sama atau kadar dalam pembentangan jualan sudah menerangkan keseluruhan tanggungan anda.

Minta francaisor menunjukkan klausa yang menetapkan:

• Asas pengiraan royalti dan kadar yang dikenakan.
• Tarikh mula kewajipan membayar serta tarikh matang setiap bayaran.
• Sebarang royalti minimum, bayaran tetap atau pelarasan berkala.
• Caj lewat bayar dan kaedah menyelesaikan pertikaian kiraan.

Bezakan royalti daripada fi promosi, langganan perisian dan pembelian bekalan wajib. Bayaran tersebut mungkin dikenakan secara berasingan walaupun semuanya berkaitan dengan penggunaan jenama. Pastikan tiada komponen yang anda tersalah anggap sudah termasuk dalam royalti.

2. Bedah maksud “jualan” sebelum membandingkan kadar

Istilah seperti “jualan kasar”, “jualan bersih” atau “hasil outlet” tidak memadai tanpa takrif terperinci. Dua jenama dengan kadar royalti sama boleh menghasilkan jumlah bayaran berbeza kerana asas kiraannya berlainan.

Minta penjelasan bertulis bagi urus niaga berikut:

• Diskaun: Adakah royalti dikira atas harga asal atau harga selepas diskaun?
• Bayaran balik: Bolehkah jualan yang dipulangkan pelanggan ditolak, dan dalam bulan mana?
• Pesanan penghantaran: Adakah kiraan menggunakan nilai pesanan pelanggan atau wang selepas komisen platform?
• Baucar dan mata ganjaran: Bilakah jualan diiktiraf, dan bagaimana penebusan direkodkan?
• Cukai yang berkenaan: Adakah jumlah yang dikutip sebagai cukai termasuk dalam asas royalti?
• Pesanan dibatalkan: Bagaimanakah transaksi yang tidak selesai dikeluarkan daripada laporan?

Sebagai ilustrasi sahaja, pesanan bernilai RM100 mungkin menghasilkan penerimaan RM75 selepas potongan platform. Jika kontrak menggunakan nilai pesanan sebelum potongan, asas royalti ialah RM100, bukannya RM75. Ini bukan kadar atau amalan wajib; jawapannya bergantung pada kontrak.

Turut semak siapa membiayai promosi. Diskaun yang ditanggung outlet boleh mengurangkan penerimaan anda tanpa semestinya mengurangkan asas royalti pada kadar yang sama.

3. Uji formula menggunakan tiga keadaan operasi

Jangan berhenti pada penerangan lisan. Minta contoh penyata royalti tanpa maklumat sulit outlet lain, kemudian bina lembaran pengiraan sendiri berdasarkan draf kontrak.

Uji sekurang-kurangnya tiga keadaan: bulan jualan biasa, bulan promosi besar dan bulan apabila outlet ditutup sementara. Gunakan andaian anda sendiri yang dinyatakan dengan jelas, bukan angka keuntungan yang dianggap pasti.

Bagi setiap keadaan, susun kiraan mengikut urutan: jumlah transaksi, pelarasan yang dibenarkan, asas royalti, kadar royalti dan apa-apa bayaran minimum. Asingkan caj lain supaya anda dapat melihat royalti sebenar serta keseluruhan bayaran kepada francaisor.

Jika terdapat minimum bulanan, semak sama ada anda membayar jumlah yang lebih tinggi antara minimum dengan royalti berasaskan jualan, atau kedua-duanya sekali. Jangan membuat andaian daripada istilah “minimum” sahaja.

Tanyakan juga layanan bagi bulan pertama yang tidak penuh, kelewatan pembukaan, pengubahsuaian dan gangguan operasi. Dapatkan pengesahan sama ada pengecualian memerlukan kelulusan bertulis. Ujian ini membantu anda menilai kesesuaian jenama apabila hasil menurun, bukan hanya ketika outlet mencapai sasaran.

4. Semak pelaporan, audit dan perubahan kadar

Royalti perlu boleh disemak semula daripada rekod transaksi. Kenal pasti sistem jualan yang menjadi sumber rasmi, pihak yang boleh mengubah data dan cara menyelaraskan laporan outlet dengan penyata francaisor.

Perjanjian mungkin memberi francaisor hak mengaudit rekod. Semak skop akses, tempoh penyimpanan rekod, notis audit dan pihak yang menanggung kos jika terdapat kekurangan bayaran. Pastikan anda juga mempunyai saluran untuk membetulkan lebihan kiraan dan mendapatkan pelarasan atau bayaran balik mengikut kontrak.

Teliti sebarang kuasa mengubah kadar atau asas pengiraan. Adakah perubahan hanya berlaku ketika pembaharuan, mengikut jadual tertentu atau melalui notis? Minta peguam menilai klausa yang membolehkan kewajipan kewangan berubah melalui manual operasi, terutama jika hubungannya dengan perjanjian tidak jelas.

Sebelum bersetuju, minta formula, takrif jualan dan contoh kiraan yang dipersetujui dimasukkan dalam perjanjian atau lampiran yang menjadi sebahagian daripadanya. Simpan versi akhir bersama rekod penjelasan bertulis; jangan bergantung pada mesej jualan semata-mata.

Langkah praktikal: Pilih jenama hanya selepas anda boleh mengira sendiri satu penyata royalti dan menerangkan setiap potongannya. Jika asas kiraan masih kabur, tangguhkan komitmen dan dapatkan semakan peguam serta akauntan.