Beli Francais Malaysia: Semak Hak Wilayah Eksklusif

Lokasi yang sibuk belum tentu memberikan perlindungan daripada persaingan sesama jenama. Sebelum membeli francais di Malaysia, fahami siapa yang boleh menjual kepada pelanggan dalam kawasan anda, melalui saluran apa, dan dengan syarat bagaimana. Dalam komuniti francais, hak wilayah yang jelas membantu menjaga hubungan serta mengurangkan pertikaian apabila rangkaian berkembang. Jangan menilai perkataan “eksklusif” secara berasingan daripada keseluruhan perjanjian.

1. Bezakan lokasi diluluskan dengan wilayah eksklusif

Kelulusan membuka premis di sesuatu alamat tidak semestinya memberikan hak eksklusif terhadap kawasan sekelilingnya. Begitu juga, frasa “kawasan operasi” mungkin sekadar menentukan tempat anda dibenarkan berniaga, bukan menghalang francaisor daripada membuka cawangan berdekatan.

Malaysia mempunyai undang-undang khusus, iaitu Akta Francais 1998, termasuk pindaan 2020. Seksyen 18 menghendaki perjanjian francais dibuat secara bertulis dan memasukkan, antara perkara lain, hak wilayah yang diberikan kepada francaisi. Namun, keperluan menyatakan hak wilayah itu bukan jaminan bahawa setiap francaisi mendapat wilayah eksklusif.

Minta francaisor menjelaskan sama ada tawaran anda melibatkan:

• Hak bagi satu premis: kebenaran beroperasi hanya di alamat tertentu.
• Wilayah tanpa eksklusiviti: kawasan operasi ditentukan tetapi pengusaha lain mungkin dibenarkan masuk.
• Wilayah eksklusif bersyarat: perlindungan diberikan selagi syarat tertentu dipenuhi.

Minta peguam anda menyemak kesan sebenar perkataan yang digunakan. Jangan bergantung pada penerangan lisan bahawa sesuatu kawasan “memang milik anda”.

2. Tetapkan sempadan yang boleh diperiksa

Nama kawasan seperti “pusat bandar” atau “sekitar Petaling Jaya” terlalu longgar untuk dijadikan asas pelaburan. Sempadan perlu cukup jelas supaya kedua-dua pihak boleh menentukan sama ada lokasi baharu berada di dalam atau di luar wilayah tersebut.

Minta peta yang dilampirkan pada perjanjian, bersama kaedah penentuan sempadan. Jika menggunakan jejari, nyatakan titik pusat dan sama ada jaraknya diukur secara garis lurus atau mengikut perjalanan jalan raya. Jika menggunakan poskod atau sempadan pentadbiran, tetapkan cara menangani perubahan sempadan pada masa hadapan.

Semak juga pengecualian lokasi. Sebuah pusat beli-belah, hospital, kampus atau stesen pengangkutan dalam wilayah anda mungkin dikhaskan untuk francaisor atau pengusaha lain.

Sebagai ujian, pilih beberapa alamat berhampiran sempadan dan tanyakan: “Bolehkah cawangan jenama yang sama dibuka di sini?” Jawapan sepatutnya boleh ditentukan daripada dokumen, bukan bergantung pada budi bicara jurujual.

Pastikan peta, senarai pengecualian dan teks perjanjian tidak bercanggah. Tetapkan dokumen mana yang mengatasi dokumen lain jika berlaku perbezaan.

3. Periksa siapa menguasai jualan bukan di premis

Perlindungan daripada cawangan fizikal baharu mungkin kurang bernilai jika jualan dalam talian tidak termasuk dalam skopnya. Pelanggan di kawasan anda masih boleh menerima penghantaran daripada cawangan lain atau membeli terus daripada francaisor.

Tanyakan secara khusus tentang:

• Pesanan melalui laman sesawang dan aplikasi jenama.
• Penghantaran melalui platform pihak ketiga.
• Jualan kepada pelanggan korporat atau pembelian pukal.
• Kiosk sementara, acara, katering dan kenderaan jualan.
• Produk berjenama yang dijual melalui pasar raya atau pengedar.

Bagi setiap saluran, tentukan siapa menerima pesanan, siapa menyediakan produk dan siapa memperoleh hasil. Jika anda perlu memenuhi pesanan pusat, semak kaedah bayaran serta pihak yang menanggung kos pembungkusan, promosi, penghantaran dan bayaran balik.

Contohnya, wilayah anda mungkin dilindungi daripada premis baharu tetapi tidak daripada penghantaran cawangan bersebelahan. Itu tidak semestinya menjadikan tawaran tersebut tidak sesuai. Namun, penilaian potensi jualan anda perlu mengambil kira persaingan tersebut, bukannya menganggap semua pelanggan setempat menjadi pelanggan anda.

4. Kenal pasti syarat yang boleh mengurangkan perlindungan

Eksklusiviti mungkin bergantung pada sasaran jualan, waktu operasi, pembukaan cawangan tambahan atau pematuhan piawaian tertentu. Baca apa yang berlaku jika sasaran tidak dicapai: adakah anda kehilangan eksklusiviti, wilayah dikecilkan, atau pihak lain dibenarkan beroperasi?

Minta ukuran prestasi yang boleh disahkan. Istilah seperti “prestasi memuaskan” perlu dijelaskan melalui kriteria penilaian, tempoh pengukuran dan rekod yang digunakan.

Semak juga proses sebelum hak diubah. Adakah notis bertulis diberikan? Adakah anda mempunyai peluang membetulkan keadaan atau mempertikaikan pengiraan? Bagaimanakah gangguan di luar kawalan anda, seperti penutupan akses premis, akan dinilai?

Bezakan perkara yang boleh dirunding daripada perlindungan undang-undang yang terpakai. Peguam perlu menilai klausa tersebut dalam keseluruhan perjanjian; kehilangan eksklusiviti tidak semestinya sama dengan penamatan francais.

5. Sediakan rekod persetujuan sebelum menandatangani

Bina satu jadual ringkas dengan empat lajur: isu, janji francaisor, klausa berkaitan dan perkara belum selesai. Masukkan sempadan, saluran jualan, pengecualian, sasaran prestasi serta proses perubahan wilayah.

Minta semua persetujuan penting dimasukkan ke dalam perjanjian atau lampiran yang menjadi sebahagian daripadanya. Simpan bahan pemasaran dan surat-menyurat, tetapi jangan menganggapnya menggantikan perlindungan kontrak yang jelas.

Jika jawapan masih kabur, tangguhkan komitmen kewangan yang sukar dipulangkan sehingga kesannya disemak. Hak wilayah patut menyokong rancangan perniagaan, bukan sekadar menjadi frasa menarik dalam pembentangan jualan.

Langkah praktikal: sebelum membeli, pastikan anda boleh menunjukkan pada peta kawasan yang dilindungi, menyenaraikan saluran jualan yang dikecualikan dan menerangkan keadaan yang boleh mengubah hak anda.