Franchise kopen in België: controleer de royaltyberekening

Een laag royaltypercentage maakt een franchise niet automatisch voordelig. De omzetdefinitie, minimumbijdragen en verwerking van kortingen bepalen samen wat u werkelijk betaalt. Binnen de franchisecommunity bieden duidelijke vergoedingsafspraken beide partijen houvast. Onderzoek daarom vóór uw aankoop niet alleen het tarief, maar vooral de volledige berekening. Deze gids helpt u om die controle samen met uw accountant uit te voeren.

1. Breng de royaltystructuur volledig in kaart

Royalty’s zijn terugkerende vergoedingen voor het gebruik van de franchiseformule en de contractueel afgesproken prestaties. Ze kunnen bestaan uit een percentage van de omzet, een vast bedrag of een combinatie daarvan. Soms is een vergoeding verwerkt in de prijs van producten die u afneemt.

Vraag de franchisegever om één overzicht van alle terugkerende formulevergoedingen. Noteer per vergoeding:

• waarvoor u betaalt;
• hoe de bijdrage wordt berekend;
• wanneer zij verschuldigd is;
• welk document de betalingsplicht vastlegt;
• of er een minimum, maximum of indexering geldt.

Houd royalty’s apart van bijvoorbeeld softwarekosten en andere afzonderlijk gefactureerde diensten. Zo ziet u of dezelfde prestatie mogelijk op verschillende plaatsen wordt aangerekend. Dat hoeft niet automatisch onrechtmatig te zijn, maar vraagt wel om een begrijpelijke verklaring.

Vraag ook een geanonimiseerde voorbeeldafrekening van een bestaande vestiging. Een commerciële brochure toont doorgaans het tarief; een echte afrekening maakt zichtbaar welke posten daadwerkelijk meetellen.

2. Onderzoek wat het contract onder omzet verstaat

De belangrijkste vraag is niet alleen: ‘Welk percentage betaal ik?’ Vraag ook: ‘Op welk bedrag wordt dat percentage toegepast?’ Een verwijzing naar ‘de omzet’ zonder verdere uitleg laat te veel ruimte voor discussie.

Controleer minstens de behandeling van:

• Btw: wordt de vergoeding berekend op omzet exclusief of inclusief btw?
• Kortingen: telt het bedrag vóór of na een korting aan de klant?
• Retouren en creditnota’s: verminderen die de grondslag, en in welke periode?
• Cadeaubonnen: telt de verkoop van de bon of de uiteindelijke besteding?
• Onlinebestellingen: welke verkopen worden aan uw vestiging toegerekend?
• Platformverkopen: wordt gerekend vóór of na de commissie van een bestelplatform?
• Onbetaalde facturen: betaalt u ook royalty’s over bedragen die klanten niet voldoen?

Er bestaat niet voor elke post één universeel juiste contractuele keuze. Wel moet duidelijk zijn welke keuze partijen maken en wat die financieel betekent.

Let vooral op verkopen waarbij uw ontvangen bedrag lager is dan de geregistreerde verkoopwaarde. Een platformcommissie kan bijvoorbeeld uw ontvangsten verminderen zonder dat de royaltygrondslag daalt. Uw accountant moet dat verschil kunnen verwerken in de rendementsberekening.

3. Test minima, schijven en correcties

Een omzetgerelateerde vergoeding beweegt niet altijd volledig mee met uw activiteit. Een contractueel minimumbedrag kan betekenen dat u bij een zwakke verkoop toch een vaste ondergrens betaalt.

Laat de royaltyformule doorrekenen voor verschillende situaties: een rustige opstart, normale exploitatie, tijdelijke sluiting en een maand met veel retouren. Gebruik daarvoor uw eigen onderbouwde begroting, niet uitsluitend een voorbeeld van de franchisegever.

Controleer bij tariefschijven of het nieuwe percentage geldt voor de volledige omzet of alleen voor het deel boven een drempel. Vraag bovendien of drempels maandelijks of jaarlijks worden beoordeeld en of achteraf een verrekening volgt.

Bekijk ook wanneer de betalingsplicht begint. Is dat bij ondertekening, tijdens de opleiding of pas bij opening? Wat gebeurt er wanneer de opening vertraging oploopt? Leg eventuele vrijstellingen schriftelijk vast, met een duidelijke begin- en eindvoorwaarde.

Bij indexering moeten de gebruikte index, het uitgangspunt en het aanpassingsmoment voldoende duidelijk zijn om de berekening zelfstandig te controleren.

4. Koppel de berekening aan uw contractuele rechten

België kent geen afzonderlijke wet die de volledige franchiseovereenkomst regelt. Er gelden wel specifieke precontractuele regels: titel 2 van boek X van het Wetboek van economisch recht regelt de informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten.

In beginsel moet u minstens één maand vóór het sluiten van de overeenkomst het ontwerpcontract en het precontractuele informatiedocument ontvangen. Gebruik die periode om de vergoedingsclausules en bijlagen te laten vergelijken. Een mondelinge uitleg over royalty’s vervangt geen duidelijke contracttekst.

Daarnaast zijn het algemene contractenrecht en de Belgische regels over onrechtmatige bedingen tussen ondernemingen relevant. Een ongunstige vergoeding is niet automatisch een onrechtmatig beding. Laat een jurist wel onderzoeken of bepalingen onduidelijk zijn of een kennelijk onevenwicht tussen de rechten en plichten van partijen creëren.

Onderhandel over een controleerbare afrekening: inzage in de gebruikte omzetgegevens, een procedure voor fouten en een redelijke termijn om facturen te betwisten. Controleer ook wie eventuele controlekosten draagt. Veronderstel niet dat u betwiste bedragen zonder meer mag inhouden.

5. Maak een proefafrekening vóór uw beslissing

Laat uw accountant met een representatieve verkooplijst één volledige royaltyafrekening opstellen. Neem daarin kortingen, retouren, cadeaubonnen en onlineverkopen op. Vraag de franchisegever dezelfde oefening te maken en vergelijk de uitkomsten.

Verschillen tonen precies waar verduidelijking nodig is. Verwerk de afgesproken oplossing in het contract of een ondertekende bijlage, niet alleen in een presentatie.

Praktische kern: koop pas wanneer u vanuit uw eigen verkoopgegevens de royaltyfactuur kunt narekenen. Niet het laagste percentage, maar een duidelijke en voorspelbare berekening maakt een vergoeding goed beoordeelbaar.