Franchise kopen in België: toets uw gebiedsbescherming

Een aantrekkelijke vestigingsplaats is weinig waard als dezelfde formule vlakbij een tweede verkooppunt kan openen of online dezelfde klanten bedient zonder duidelijke afspraken. Wie toetreedt tot een franchisecommunity in België, moet daarom weten wat gebiedsbescherming werkelijk inhoudt. Het woord ‘exclusief’ volstaat niet: onderzoek welke bescherming u krijgt, welke uitzonderingen gelden en hoe afspraken worden uitgevoerd.

1. Maak van uw franchisegebied een concrete afspraak

Begin met een eenvoudige vraag: wat mag de franchisegever binnen uw gebied niet doen? Een verbod op een tweede franchisevestiging is iets anders dan een verbod op alle verkooppunten onder hetzelfde merk. Eigen winkels, tijdelijke verkooppunten en verkooppunten bij andere ondernemingen kunnen buiten een beperkte clausule vallen.

Vraag een kaart als contractbijlage, aangevuld met een nauwkeurige omschrijving. Gemeentegrenzen, postcodes en een straal rond uw pand zijn niet onderling uitwisselbaar. Bij een straal moet bijvoorbeeld duidelijk zijn vanaf welk punt en volgens welke meetmethode die wordt bepaald.

Controleer vervolgens:

• Wie is gebonden? Alleen de franchisegever, of worden ook afspraken gemaakt over andere franchisenemers en verbonden ondernemingen?
• Welke activiteiten vallen eronder? Alle producten en diensten, of slechts een deel van het assortiment?
• Welke verkoopvormen zijn beschermd? Alleen vaste winkels, of ook mobiele verkoop, tijdelijke verkooppunten en afhaalpunten?
• Hoelang geldt de bescherming? Gedurende de volledige contractduur of alleen tijdens een aanloopperiode?

Een exclusief gebied geeft u niet automatisch een exclusief recht op iedere klant die er woont. Laat dat onderscheid expliciet uitleggen.

2. Onderzoek wie de onlineklant bedient

Binnen een franchisecommunity kunnen een centrale webwinkel en lokale vestigingen elkaar versterken. Zonder heldere afspraken kunnen ze ook om dezelfde omzet concurreren. Vraag daarom niet alleen of onlineverkoop bestaat, maar volg een volledige klantbestelling.

Wie ontvangt de betaling wanneer iemand uit uw gebied op de centrale website bestelt? Wie levert, behandelt retouren en draagt de kosten van klachten? Krijgt u een vergoeding voor afhalen in uw winkel, ook als de verkoop elders wordt geboekt?

Maak samen een overzicht voor minstens deze situaties:

• Een klant uit uw gebied laat een onlinebestelling thuis bezorgen.
• Een klant bestelt centraal en haalt bij u af.
• U verwerkt een retour van een bestelling waarvoor u geen omzet ontving.
• Een centrale reclamecampagne levert een aanvraag op voor een lokale dienst.

Leg per situatie vast wie omzet, werk en kosten krijgt. Vraag ook hoe aanvragen worden toegewezen: op postcode, afstand, beschikbaarheid of een andere regel. Controleer of die regel eenzijdig kan veranderen. Neem alleen inkomsten uit centrale bestellingen in uw ondernemingsplan op wanneer daarvoor een voldoende duidelijke grondslag bestaat.

3. Toets uitzonderingen en prestatievoorwaarden

Gebiedsbescherming kan afhankelijk zijn van omzetdoelen, openingsuren of investeringen. Dat hoeft niet onredelijk te zijn, maar de voorwaarden moeten vooraf begrijpelijk en toetsbaar zijn.

Onderzoek welke omzet meetelt. Wordt onlineomzet binnen uw gebied meegenomen wanneer uw prestaties worden beoordeeld? Wat gebeurt er bij langdurige wegenwerken, een vertraagde opening of leveringsproblemen vanuit de formule? Vraag naar een waarschuwing en een redelijke herstelmogelijkheid voordat bescherming kan worden verminderd.

Besteed ook aandacht aan uitzonderingen voor bijvoorbeeld stations, winkelcentra, grote zakelijke klanten of nationale overeenkomsten. Een ogenschijnlijk klein voorbehoud kan commercieel belangrijk zijn wanneer juist zulke klanten uw omzetverwachting dragen.

Test de clausule met een concreet scenario: de franchisegever wil een afhaalpunt openen bij een drukbezochte locatie vlak bij uw winkel. Mag dat? Moet u worden geraadpleegd? Kunt u het zelf exploiteren? Vraag een schriftelijk antwoord en laat relevante toezeggingen verwerken in de overeenkomst. Een verkoopgesprek biedt minder houvast dan een duidelijke contractbepaling.

4. Laat de Belgische en Europese regels meewegen

België kent geen afzonderlijke wet die de volledige uitvoering van franchiseovereenkomsten regelt. Voor commerciële samenwerkingsovereenkomsten gelden wel specifieke precontractuele regels: titel 2 van boek X van het Wetboek van economisch recht, met artikelen X.26 tot en met X.33. Volgens artikel X.27 moet u minstens één maand vóór het sluiten van de overeenkomst het ontwerpcontract en het precontractuele informatiedocument ontvangen. Gebruik die tijd ook om uw gebiedsafspraken te laten beoordelen.

Die informatieplicht schept op zichzelf geen recht op een exclusief gebied. Uw bescherming moet uit de afspraken blijken. Daarnaast zijn onder meer het algemene contractenrecht, de regels over onrechtmatige bedingen tussen ondernemingen en het mededingingsrecht relevant.

Voor territoriale beperkingen speelt ook de Europese groepsvrijstellingsverordening voor verticale overeenkomsten, Verordening (EU) 2022/720, een rol. Er bestaat een belangrijk onderscheid tussen actieve verkoop, zoals gericht klanten benaderen in een bepaald gebied, en passieve verkoop, zoals reageren op spontane aanvragen. Beperkingen daarvan zijn niet zomaar in dezelfde mate toegestaan. Ook onlineverkoop mag niet onbeperkt worden afgeschermd.

Laat daarom een jurist zowel de commerciële betekenis als de juridische houdbaarheid toetsen. Spreek bovendien af hoe mogelijke inbreuken worden gemeld en behandeld.

Praktische conclusie: investeer pas wanneer u op één kaart en in één overzicht kunt aanwijzen welk gebied beschermd is, welke uitzonderingen gelden en wie onlineomzet en bijbehorende kosten krijgt.