Franchise kopen in België: controleer de merkrechten

Een herkenbaar merk kan een belangrijke reden zijn om tot een franchisecommunity toe te treden. Maar een bekende naam, een verzorgd logo en bestaande vestigingen bewijzen niet dat uw contractspartner u geldige merkrechten kan geven. Controleer vóór u investeert wie het merk bezit, welke bescherming in België geldt en wat er gebeurt wanneer het gebruiksrecht wegvalt. Zo voorkomt u dat uw gevel, website en openingscampagne op een onzekere juridische basis rusten.

1. Controleer het merk achter de formule

Vraag de franchisegever om een overzicht van de merken die u zult gebruiken, met registratienummers, naam van de houder en actuele status. Laat zowel het woordmerk als het beeldmerk opnemen: de naam en het logo kunnen afzonderlijk beschermd zijn en verschillende eigenaars hebben.

Voor België zijn vooral deze registraties relevant:

• Beneluxmerken, geregistreerd bij het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom (BOIP), bieden bescherming binnen de Benelux.
• Uniemerken, geregistreerd bij het Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie (EUIPO), gelden binnen de Europese Unie, dus ook in België.
• Internationale merkregistraties via de Wereldorganisatie voor de Intellectuele Eigendom (WIPO) kunnen relevant zijn als hun territoriale bescherming de Benelux of de Europese Unie omvat.

Controleer de registers zelf of laat een merkenadviseur dat doen. Kijk niet uitsluitend naar de merknaam: vergelijk ook de houder, de registratiegegevens, eventuele procedures en de omschrijving van de beschermde waren en diensten. Een merkregistratie voor kleding dekt niet automatisch restaurantdiensten.

Een aanvraag is bovendien nog geen definitieve registratie. Ook een handelsnaam, domeinnaam of inschrijving in de Kruispuntbank van Ondernemingen is niet hetzelfde als een geregistreerd merk. Ontbreekt een registratie, vraag dan welke andere rechten worden ingeroepen en laat beoordelen hoe stevig die basis is.

2. Volg de licentieketen tot uw contractspartner

De eigenaar van het merk hoeft niet dezelfde onderneming te zijn als de franchisegever. Binnen een internationale franchisecommunity kan het merk bijvoorbeeld bij een aparte vennootschap zitten, terwijl een Belgische masterfranchisenemer lokale overeenkomsten sluit. Dat is niet noodzakelijk problematisch, zolang de rechtenketen klopt.

Vraag bewijs dat uw contractspartner het merk mag gebruiken én het gebruik aan u mag toestaan. Een licentie voor eigen gebruik geeft niet vanzelf het recht om sublicenties te verlenen.

Laat minstens deze punten bevestigen:

• Welke onderneming is de merkhouder en welke onderneming ondertekent uw franchisecontract?
• Staat de bovenliggende licentie sublicenties aan Belgische franchisenemers toe?
• Omvat zij uw activiteiten, vestigingslocatie en verkoopkanalen?
• Hoe lang loopt die licentie en kan zij tussentijds eindigen?
• Wat gebeurt er met uw gebruiksrecht als de overeenkomst tussen merkhouder en franchisegever stopt?

Een mondelinge verklaring dat alles ‘binnen dezelfde groep’ valt, is onvoldoende. Vraag relevante contractpassages of een gerichte schriftelijke bevestiging van de merkhouder. Vertrouwelijke informatie kan eventueel door uw advocaat worden gecontroleerd zonder dat u het volledige bovenliggende contract ontvangt.

Let vooral op looptijden. Een franchisecontract van meerdere jaren biedt weinig zekerheid wanneer het noodzakelijke merkrecht eerder kan vervallen en niemand een vervolg waarborgt.

3. Leg het toegestane gebruik en de risicoverdeling vast

Vertaal de registercontrole naar concrete contractafspraken. Het moet duidelijk zijn welke namen, logo’s en andere beschermde elementen u mag gebruiken en waarvoor: gevelreclame, verpakkingen, sociale media, lokale advertenties en een eigen vestigingspagina.

Vraag ook wie domeinnamen en sociale accounts registreert en beheert. Toegang via een persoonlijk account van een medewerker kan later praktische problemen opleveren, ook wanneer het merkrecht zelf onbetwist is.

Bespreek vervolgens het scenario waarin een derde beweert dat het merk inbreuk maakt. Wie behandelt de claim? Wie betaalt juridische bijstand? Moet u het gebruik onmiddellijk staken, en wie draagt de kosten van nieuwe gevelreclame, drukwerk en digitale aanpassingen?

Onderhandel over een duidelijke vrijwaring en kostenregeling voor aanspraken die voortkomen uit het contractueel toegestane merkgebruik. Laat uitzonderingen, meldtermijnen en zeggenschap over een schikking beoordelen. Een vrijwaring helpt weinig als zij belangrijke kosten uitsluit of wordt gegeven door een onderneming die financieel nauwelijks draagkracht heeft.

Vraag daarnaast of er lopende merkgeschillen, opposities of afspraken met andere merkhouders zijn die uw geplande gebruik kunnen beperken.

4. Benut de Belgische informatieplicht gericht

België kent geen afzonderlijke franchisewet die de volledige uitvoering van elke franchiseovereenkomst regelt. Voor commerciële samenwerkingsovereenkomsten gelden wel specifieke precontractuele regels: titel 2 van boek X van het Wetboek van economisch recht, artikelen X.26 tot X.33.

Wanneer deze regels van toepassing zijn, moet u minstens één maand vóór de contractsluiting het ontwerpcontract en het precontractuele informatiedocument (PID) ontvangen. De informatie over de intellectuele rechten waarvan het gebruik wordt toegestaan, vormt een belangrijk aanknopingspunt voor uw merkenonderzoek. Vergelijk die gegevens met de registers en de contractbijlagen.

Daarnaast zijn onder meer het algemene contractenrecht en het toepasselijke merkenrecht relevant. De Europese Deontologische Erecode inzake Franchising is geen vervanging voor wettelijke regels of bewijs van een geldige licentie.

Praktisch besluit: teken pas wanneer drie zaken aansluiten: de merkregistratie, de bevoegdheid van uw contractspartner en uw eigen gebruiksrecht. Laat onduidelijkheden oplossen vóór u onomkeerbare uitgaven voor de merkuitstraling doet.