Franchise kopen in België: bewaak uw prijsvrijheid

Een herkenbare formule en gezamenlijke acties kunnen een franchise aantrekkelijk maken. Maar wie beslist hoeveel uw klant betaalt? Als zelfstandig ondernemer draagt u doorgaans zelf het risico van uw vestiging. Daarom moet u vóór de aankoop weten welke ruimte u hebt om verkoopprijzen en kortingen te bepalen. Binnen de franchisecommunity hoort daarover duidelijkheid te bestaan, zowel in het contract als aan de kassa.

1. Ken het verschil tussen advies en verplichting

Een franchisegever mag niet zomaar vaste of minimale wederverkoopprijzen opleggen aan zelfstandige franchisenemers. Dat volgt uit het mededingingsrecht. In België zijn onder meer boek IV van het Wetboek van economisch recht (WER) en, wanneer de handel tussen EU-lidstaten kan worden beïnvloed, artikel 101 van het EU-Verdrag relevant.

Het Europese kader voor verticale overeenkomsten omvat Verordening (EU) 2022/720. Die behandelt opgelegde vaste of minimale wederverkoopprijzen als een ernstige mededingingsbeperking. Een overeenkomst met zo’n beperking verliest in beginsel het voordeel van de groepsvrijstelling. Dat is niet hetzelfde als zeggen dat ieder volledig franchisecontract daardoor automatisch nietig is: de juridische beoordeling vraagt meer nuance.

Adviesprijzen en maximumprijzen zijn in beginsel mogelijk, mits ze niet door druk of financiële prikkels feitelijk vaste of minimumprijzen worden. Ook de overige voorwaarden van het mededingingsrecht blijven gelden.

Let daarom niet alleen op het woord ‘adviesprijs’. Een prijs is nauwelijks vrijblijvend wanneer een afwijking leidt tot een waarschuwing, verlies van voordelen of problemen met leveringen. Ook een verbod om meer dan een bepaalde korting te geven kan feitelijk een minimumprijs opleveren.

2. Onderzoek hoe prijzen werkelijk worden ingesteld

Vraag naast het ontwerpcontract ook het handboek, de actieregels en een demonstratie van de kassasoftware. Een contract kan prijsvrijheid beloven terwijl de dagelijkse werking die vrijheid beperkt.

Controleer concreet:

• Kunt u centraal ingeladen prijzen zelf aanpassen?
• Geldt die mogelijkheid voor alle producten en diensten die u zelf verkoopt?
• Kunt u zelfstandig korting geven zonder voorafgaande toestemming?
• Ontvangt de franchisegever meldingen wanneer u afwijkt, en wat gebeurt daarmee?
• Zijn bonussen, ondersteuning of andere voordelen gekoppeld aan het volgen van adviesprijzen?
• Wie bepaalt de prijs bij bestellingen via de gezamenlijke website of app?

Vraag bij digitale verkoop eerst wie juridisch de verkoper aan de klant is. Een bestelling die u zelf verkoopt en afhandelt, kan anders moeten worden beoordeeld dan een verkoop door de franchisegever waarvoor u alleen een uitvoerende dienst verricht. Laat die rollen niet impliciet in technische documenten staan.

Bewaar schriftelijke antwoorden en vraag om een demonstratie met een prijswijziging. Alleen de mededeling dat ‘iedereen gewoon de centrale prijzen gebruikt’ is onvoldoende om uw daadwerkelijke beslissingsruimte vast te stellen.

3. Maak gezamenlijke promoties financieel inzichtelijk

Een landelijke kortingsactie kan extra klanten aantrekken, maar ook uw opbrengst per verkoop verlagen. Onderzoek daarom niet alleen of u mag afwijken, maar ook wie de financiële gevolgen draagt.

Vraag per soort actie naar deelnamevoorwaarden, looptijd, financiering van de korting en eventuele vergoeding door de franchisegever. Controleer eveneens hoe kortingsbonnen, loyaliteitsvoordelen en terugbetalingen worden verwerkt. Een algemene belofte van ‘meer volume’ is geen vervanging voor een berekening.

Maak met uw accountant een eenvoudige vergelijking tussen een gewone verkoop en een actieverkoop. Trek van de verkoopprijs exclusief btw de rechtstreeks toerekenbare kosten af. Denk aan inkoop, transactiekosten en eventuele kosten voor verpakking of bezorging. Zo ziet u hoeveel overblijft om vaste lasten te betalen.

Niet iedere gecoördineerde promotie is automatisch verboden. Voor bepaalde kortlopende campagnes kunnen specifieke mededingingsrechtelijke afwegingen spelen. Laat verplichte actieprijzen daarom afzonderlijk beoordelen; beschouw een verwijzing naar een gezamenlijke campagne niet als algemene vrijstelling van het verbod op prijsbinding.

4. Leg de afspraken vóór ondertekening vast

België heeft geen allesomvattende afzonderlijke franchisewet die alle contractuele rechten vastlegt. Wel geldt voor commerciële samenwerkingsovereenkomsten die onder de wettelijke definitie vallen de specifieke precontractuele regeling van boek X, titel 2 WER, artikelen X.26 tot X.33.

De kandidaat moet in beginsel minstens één maand vóór het sluiten van de overeenkomst het ontwerpcontract en het precontractuele informatiedocument ontvangen. Gebruik die periode om ook prijsafspraken en de praktische uitvoering ervan te laten onderzoeken. Daarnaast zijn het algemene contractenrecht en de regels over onrechtmatige bedingen tussen ondernemingen in boek VI WER relevant.

Vraag waar nodig een schriftelijke verduidelijking dat adviesprijzen niet bindend zijn, hoe u prijzen technisch kunt wijzigen en welke voorwaarden voor promoties gelden. Laat uw jurist controleren of het contract, het handboek en de digitale verkoopvoorwaarden elkaar niet tegenspreken. Een geruststellende e-mail lost een strijdige contractclausule niet vanzelf op.

Praktische takeaway: teken pas wanneer u kunt aantonen wie uw verkoopprijzen bepaalt, hoe u die zelf kunt aanpassen en wat gezamenlijke kortingen u kosten. Prijsvrijheid moet niet alleen op papier bestaan, maar ook aan uw kassa.