Franchise overnemen in België: aandelen of handelsfonds?

Een bestaande franchisevestiging overnemen lijkt overzichtelijk: de zaak draait, klanten kennen het adres en er zijn verkoopcijfers. Toch bepaalt vooral de overnamevorm wat u werkelijk koopt en welke risico’s u draagt. Binnen de Belgische franchisecommunity verdient één vraag daarom vroeg aandacht: koopt u aandelen van de uitbatende vennootschap, of neemt u haar handelsfonds over? Dat onderscheid hoort vast te staan vóór u een prijs overeenkomt.

1. Bepaal wat er precies wordt verkocht

Bij een aandelenovername koopt u aandelen van de vennootschap die de vestiging uitbaat. De vennootschap blijft bestaan en behoudt in beginsel haar bezittingen, schulden en contracten. U wordt als aandeelhouder niet automatisch persoonlijk schuldenaar van alle ondernemingsschulden, maar die verplichtingen beïnvloeden wel de waarde en financiële draagkracht van uw aankoop.

Bij een overname van het handelsfonds koopt u overeengekomen bestanddelen van de onderneming. Denk aan voorraad, inrichting, klantenbestand en bepaalde overdraagbare rechten. De verkopende vennootschap zelf koopt u niet. Leg nauwkeurig vast wat inbegrepen is en wat uitgesloten blijft: een omschrijving als ‘de volledige zaak’ biedt te weinig duidelijkheid.

Een handelsfondsovername betekent overigens niet dat u zonder meer vrij blijft van historische verplichtingen. Onder meer fiscale en sociale regels en regels over de overgang van werknemers kunnen gevolgen hebben. Laat die afzonderlijk onderzoeken.

Vraag vóór de waardering om:

• de identiteit van de verkoper en de uitbatende vennootschap;
• een inventaris van de over te nemen activa;
• een overzicht van schulden, zekerheden en lopende geschillen;
• een lijst van contracten die noodzakelijk zijn om verder te werken.

Zo voorkomt u dat u onderhandelt over een vestiging waarvan essentiële onderdelen niet aan de verkoper toebehoren.

2. Onderzoek het verleden achter de koopprijs

Bij een aandelenovername blijft het ondernemingsverleden in dezelfde vennootschap aanwezig. Onderzoek daarom niet alleen de laatste jaarrekening, maar ook recente boekhoudgegevens, belastingaangiften, openstaande leveranciersfacturen en mogelijke claims. Controleer eveneens leningen of rekening-courantverhoudingen met de verkoper: verdwijnen die bij de verkoop, of moeten ze nog worden terugbetaald?

Maak onderscheid tussen bekende schulden en onzekere verplichtingen. Een geboekte leveranciersschuld is zichtbaar. Een betwiste factuur, aangekondigde belastingcontrole of aanspraak van een werknemer kan pas later geld kosten. Vraag de verkoper om hierover schriftelijke verklaringen en bewijsstukken.

Bij een handelsfondsovername verschuift het onderzoek naar de verkochte onderdelen. Zijn de toestellen eigendom, gehuurd of geleased? Is de voorraad verkoopbaar? Zijn er eigendomsvoorbehouden of zekerheden die de overdracht raken? Controleer of de verkoper daadwerkelijk kan leveren wat in de prijs zit.

Besteed bijzondere aandacht aan fiscale en sociale attesten en aan eventuele kennisgevingsformaliteiten. Bij de overdracht van een handelsfonds kunnen onder voorwaarden aansprakelijkheidsrisico’s ontstaan voor schulden van de overdrager. Laat een Belgische adviseur bepalen welke attesten nodig zijn, wanneer ze geldig moeten zijn en hoe de overdracht correct wordt gemeld. Een verklaring van de verkoper dat ‘alles betaald is’ vervangt die controle niet.

3. Controleer of de franchise mag worden voortgezet

Een werkende winkel kopen is niet hetzelfde als toestemming krijgen om de formule verder te gebruiken. Bij een handelsfondsovername gaat de franchiseovereenkomst niet vanzelf mee. Bij een aandelenovername blijft de contractspartij doorgaans dezelfde, maar kan een clausule over wijziging van zeggenschap toch voorafgaande toestemming vereisen.

Leg daarom aan de franchisegever een concrete vraag voor: blijft de bestaande overeenkomst gelden, wordt zij overgedragen of moet ik een nieuwe overeenkomst sluiten? Vraag het antwoord schriftelijk, inclusief eventuele voorwaarden en kosten.

België kent specifieke precontractuele regels voor commerciële samenwerkingsovereenkomsten in boek X, titel 2 van het Wetboek van economisch recht, met name artikelen X.26 tot X.33. Wanneer die regeling van toepassing is, moet de kandidaat in beginsel minstens één maand vóór het sluiten van de overeenkomst het ontwerp en het precontractuele informatiedocument ontvangen. Daarnaast spelen onder meer het algemene contractenrecht en de regels over onrechtmatige bedingen tussen ondernemingen een rol.

Laat bij een overname beoordelen welke informatieverplichtingen gelden voor de gekozen constructie. Veronderstel niet dat een bestaande vestiging automatisch buiten de bescherming valt, of dat iedere aandelenoverdracht vanzelf een nieuwe informatieprocedure vereist. Stem de overnameplanning daarop af.

4. Verdeel de risico’s in de overnameovereenkomst

Zet de bevindingen om in concrete afspraken. Laat de overeenkomst bepalen welke schulden voor rekening van de verkoper blijven, welke verklaringen hij aflegt en hoe u vergoeding kunt vragen als die verklaringen onjuist blijken. Bespreek ook meldtermijnen, bewijsvereisten en eventuele begrenzingen van aansprakelijkheid.

Een contractuele bescherming is slechts waardevol als de verkoper later kan betalen. Bespreek daarom of een ingehouden deel van de koopprijs of een andere zekerheid passend is. Dat vraagt maatwerk, geen standaardpercentage.

Maak noodzakelijke toestemming van de franchisegever en de correcte overdracht van essentiële activa onderdeel van de voorwaarden voor voltooiing. Laat uw accountant en advocaat dezelfde definitieve stukken beoordelen: de prijsberekening en de juridische afspraken moeten op elkaar aansluiten.

Praktische conclusie: kies eerst wat u koopt, onderzoek vervolgens welke verplichtingen eraan vastzitten en bepaal pas daarna de definitieve prijs. Een bestaande franchise is pas een verantwoorde aankoop als ook haar verleden en voortzetting helder zijn.