Franchise Sözleşmesinde Sigorta Yükümlülüğü Nasıl Planlanır?

Mevcut işletmenizi franchise vermeye hazırlarken sigortayı yalnızca açılış dosyasına eklenecek bir belge olarak görmeyin. Yangın, su baskını, müşteri yaralanması veya faaliyet kesintisi, hem işletmecinin mali durumunu hem de franchising topluluğunun güvenini etkileyebilir. Sağlam bir hazırlık; hangi riskin kim tarafından karşılanacağını, hangi poliçelerin aranacağını ve hasar anında nasıl hareket edileceğini ilk sözleşmeden önce belirlemektir.

1. Kanuni zorunluluk ile sözleşme şartını ayırın

Türkiye’de franchise sözleşmelerini münhasıran düzenleyen özel bir kanun bulunmaz. Franchise verilmesine özgü genel bir kamu siciline kayıt veya standart biçimli zorunlu ön bilgilendirme dosyası sunma yükümlülüğü de yoktur. Bununla birlikte genel hukuk kuralları geçerlidir; özel düzenleme bulunmaması, tarafların sınırsız sözleşme özgürlüğüne sahip olduğu anlamına gelmez.

Franchise ilişkisinin kuruluşu ve ifasında 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu; ticari ilişkilerde ve sigorta sözleşmelerinde 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu önem taşır. Görüşmelerde dürüst davranma yükümlülüğünün temel dayanaklarından biri ise 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 2’nci maddesindeki dürüstlük kuralıdır. Sigortacılık faaliyetlerine ilişkin çerçevede 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu da yer alır.

Her franchise işletmesi için aynı sigorta paketini zorunlu kılan genel bir franchise düzenlemesi yoktur. İşletmenin faaliyeti, kullanılan araçlar, taşınmazın özellikleri ve ilgili özel düzenlemeler ayrıca değerlendirilmelidir. Franchise verenin sözleşmeyle istediği bir teminat, sırf sözleşmeye yazıldığı için kanunen zorunlu sigorta hâline gelmez.

Bu nedenle hazırlık listenizde iki ayrı sütun açın: “Mevzuattan kaynaklanan yükümlülükler” ve “Franchise sözleşmesinin aradığı teminatlar”. Her satırın dayanağını, sorumlusunu ve kontrol tarihini belirtin. Listeyi hukuk danışmanı ve yetkili sigorta aracısıyla birlikte doğrulayın.

2. Mevcut işletmenin risklerini sigorta kapsamıyla eşleştirin

İlk adım, mevcut işletmenizin poliçesini yeni işletmeciye aynen önermek değildir. Aynı marka altında çalışan iki noktanın bina yapısı, ekipman değeri, stok miktarı ve müşteri yoğunluğu farklı olabilir. Kendi işletmenizdeki risk haritasını başlangıç kabul edin; her yeni nokta için yerel koşulları ayrıca inceleyin.

Değerlendirme tablosunda şu başlıkları kullanabilirsiniz:

• Fiziksel varlıklar: Dekorasyon, makine, demirbaş ve stokların kime ait olduğunu, hangi değer üzerinden sigortalanacağını belirleyin.
• Üçüncü kişilere verilen zararlar: Müşteri veya ziyaretçilerin uğrayabileceği bedensel ve maddi zararlar için uygun sorumluluk teminatlarını değerlendirin.
• Çalışanlarla ilgili riskler: İşveren sorumluluğu teminatının kapsamını inceleyin; bunun iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin yerine geçmediğini açıkça belirtin.
• Faaliyet kesintisi: Bir hasardan sonra işletmenin kapalı kalmasının mali etkisini hesaplayın; iş durması teminatının hangi olaylara ve koşullara bağlı olduğunu araştırın.
• Faaliyete özgü riskler: Ürün sorumluluğu, bozulabilir stok veya elektronik cihaz hasarı gibi ihtiyaçları iş modeline göre ele alın.

Örneğin soğutmalı ürün satan bir işletmede cihazın hasarlanması ile içindeki ürünlerin bozulması aynı teminat altında karşılanmayabilir. Elektrik kesintisinin nedeni, bekleme süresi ve istisnalar sonucu değiştirebilir. “Paket poliçe var” cevabı yerine ilgili teminatın poliçede nasıl tanımlandığını kontrol edin.

Her risk için makul bir hasar senaryosu yazın. Bu çalışma, poliçe satın alma kararı kadar franchise modelinizdeki önleyici tedbirleri de görünür kılar.

3. Sözleşmede uygulanabilir bir sigorta standardı kurun

“Franchise alan işletmesini sigorta ettirir” ifadesi, uygulama için fazla belirsizdir. Sözleşme ve sigorta ekinde poliçe türlerini, kapsamın nasıl belirleneceğini, belge teslim zamanını ve devamlılık sorumluluğunu açıklayın. Henüz faaliyete başlamadan doğabilecek tadilat, montaj veya teslimat risklerini de ayrı değerlendirin.

Teminat limitlerini gerekçesiz biçimde bütün noktalarda aynı tutara bağlamayın. Varlık değerleri, olası zarar büyüklüğü ve işletme özellikleri üzerinden bir yöntem oluşturun. Muafiyetleri, alt limitleri ve kapsam dışı hâlleri de inceleyin: Yüksek görünen toplam limit, belirli bir hasarda yeterli ödeme yapılacağı anlamına gelmez.

Tarafların görevlerini açıkça dağıtın. Poliçeyi kim yaptıracak, primi kim ödeyecek, yenilemeyi kim takip edecek? Eksik kapsam tespit edilirse nasıl giderilecek? Sürenin dolması veya poliçenin iptali nasıl bildirilecek? Franchise verenin belgeyi incelemesi, sigortacının teminat vereceğine ilişkin garanti olarak sunulmamalıdır.

Kiraya verenin, ekipman sahibinin veya franchise verenin poliçede ayrıca belirtilmesi gerekiyorsa, kullanılacak sıfatı ve bunun hukuki etkisini sigortacıyla doğrulayın. Bir tarafın adını poliçeye eklemek, kendiliğinden bütün zararlarını güvenceye almaz.

Standarttaki değişikliklerin bildirim yöntemini ve uyum süresini de belirleyin. İşletmecinin maliyetini etkileyen yeni talepler, gerekçesi açıklanmayan sürpriz yükümlülüklere dönüşmemelidir.

4. Yenileme ve hasar sürecini açılıştan önce deneyin

Sigorta hazırlığı poliçe teslimiyle bitmez. Merkezde sorumlu bir kişi belirleyin; işletme bazında poliçe dönemi, teminat özeti, yenileme tarihi ve açık eksikleri takip edin. Yalnızca poliçenin ilk sayfasını değil, kapsamı değiştiren ekleri de incelemeye dâhil edin.

Hasar için kısa bir görev akışı hazırlayın. Önce can güvenliği ve gerekli acil müdahale gelir. Ardından olayın belgelenmesi, zararın büyümesini önleyecek makul tedbirler, sigortacıya bildirim ve merkezin bilgilendirilmesi planlanır. Bildirim sürelerini tek bir genel sayı üzerinden değil, ilgili poliçe ve mevzuat üzerinden doğrulayın.

Mevcut işletmenizde örnek bir su baskını senaryosu çalışın: Kim kimi arıyor, hangi belgeler tutuluyor, onarım kararı nasıl alınıyor? Merkeze haber vermenin sigortacıya bildirim yerine geçmediğini ekibe anlatın. Bu prova, franchising topluluğunda ortak sorumluluk anlayışını somutlaştırır.

Pratik sonuç: İlk franchise sözleşmesini imzalamadan önce bir risk tablosu, açık bir sigorta eki ve tek sayfalık hasar akışı hazırlayın. Üçünü de hukuk danışmanı ve yetkili sigorta aracısıyla kontrol ederek uygulamaya alın.