Franchise Alırken Marka Kullanım Yetkisi Nasıl Doğrulanır?

Bir franchise topluluğuna katılırken satın aldığınız temel değerlerden biri, müşterinin tanıdığı markayı kullanabilmektir. Ancak size teklif sunan şirketin o markanın sahibi olması veya başkalarına kullanım hakkı verebilmesi otomatik olarak kabul edilemez. Tabela, dekorasyon ve açılış harcamalarına başlamadan önce marka sahipliğini, yetki zincirini ve kullanımın kesintiye uğraması hâlinde sizi koruyacak sözleşme hükümlerini birlikte inceleyin.

1. Marka kaydını ticaret unvanından ayrı kontrol edin

Bir şirketin ticaret sicilinde kayıtlı olması, sunduğu markanın da o şirkete ait olduğunu göstermez. Ticaret unvanı, alan adı, sosyal medya hesabı ve marka hakkı farklı konulardır. İnternet sitesinde görünen bir logo veya mağazalarda kullanılan bir isim, tek başına yeterli hak sahipliği kanıtı değildir.

Franchise verenden kullanacağınız markaların listesini isteyin. Listede sözcük markası, logo ve işletmenin dışarıya dönük diğer temel işaretleri ayrı ayrı gösterilsin. Her biri için başvuru veya tescil numarası, hak sahibi, kapsanan mal ve hizmetler ile güncel durum açıklansın.

Ardından TÜRKPATENT kayıtlarını bir marka vekiliyle birlikte kontrol edin. Özellikle şu sorulara yanıt arayın:

• Sunulan belge tamamlanmış bir tescile mi, henüz sonuçlanmamış bir başvuruya mı ait?
• Hak sahibi olarak sözleşmedeki şirket mi, başka bir kişi veya şirket mi görünüyor?
• Koruma, açacağınız işletmenin sunacağı mal ve hizmetlerle örtüşüyor mu?
• Kullanmanız istenen güncel logo, incelenen marka kaydıyla uyumlu mu?
• Kaydın durumu ve yenileme bilgileri güncel mi?

Yabancı bir ülkedeki tescili Türkiye’de koruma varmış gibi değerlendirmeyin. Türkiye’yi kapsayan ulusal veya uluslararası korumanın ayrıca doğrulanmasını isteyin. Başvuru aşamasındaki bir markayı da kesinleşmiş tescille aynı güvence düzeyinde görmeyin.

2. Marka sahibinden size uzanan yetki zincirini izleyin

Teklifi doğrudan marka sahibi yerine Türkiye temsilcisi, grup şirketi veya ana franchise işletmecisi sunabilir. Bu yapı tek başına sorun değildir. Önemli olan, sözleşmeyi imzalayacağınız tarafın size vaat ettiği kullanım hakkını gerçekten verebilmesidir.

Marka sahibi ile teklif veren şirket farklıysa aralarındaki lisans veya ana franchise sözleşmesinin ilgili hükümlerini inceletin. Belgenin ticari sır içeren bölümleri kapatılabilir; ancak hak sahibi, Türkiye kapsamı, süre, alt kullanım yetkisi ve sona erme hükümleri anlaşılır kalmalıdır. Genel bir “yetkili temsilci” yazısı bu konuların tamamını açıklamayabilir.

Temel kontrol, yetkinin varlığı kadar kapsamıdır. Şirket markayı kendi mağazalarında kullanabiliyor olabilir; fakat bağımsız işletmecilere aynı hakkı verme yetkisi ayrıca incelenmelidir. Benzer şekilde, yalnızca belirli faaliyetler için verilen bir lisans sizin işletme modelinizi karşılamayabilir.

Süreleri de yan yana koyun. Size önerilen franchise süresi, üst sözleşmedeki yetkinin süresini aşıyorsa devamlılığın hangi düzenlemeyle sağlanacağını sorun. Üst sözleşmenin yenileneceği yönündeki beklenti, mevcut bir yetkiyle aynı şey değildir. Marka sahibinden doğrudan teyit veya uygun bir devamlılık düzenlemesi talep etmek değerlendirilebilir; bunların kendiliğinden mevcut haklar olmadığını unutmayın.

3. Hukuki çerçeveyi sözleşmede somut güvencelere çevirin

Türkiye’de franchise sözleşmelerini tek başına düzenleyen özel bir franchise kanunu bulunmaz. Franchise verilmesine özgü genel bir zorunlu ön açıklama dosyası veya franchise siciline kayıt sistemi de yoktur. Bu durum, marka kullanımının hukuki denetim dışında olduğu anlamına gelmez.

Sözleşmesel yükümlülüklerde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, ticari ilişkide 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, marka hakkı ve lisansında 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu önem taşır. Sözleşmedeki rekabet sınırlamaları bakımından 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun da dikkate alınır. Genel dürüstlük ve sorumluluk kuralları, özel bir franchise açıklama zorunluluğunun bulunmamasından bağımsızdır.

Avukatınızdan, marka kullanımına ilişkin hükümleri yalnızca “markayı kullanabilir” cümlesiyle sınırlı bırakmamasını isteyin. Sözleşmede hangi markaların, hangi faaliyetlerde, hangi süreyle kullanılabileceği açıkça belirlenmelidir. Tabela, ambalaj, yerel reklam ve çevrim içi hesaplar için izin verilen kullanım biçimleri de anlaşılmalıdır.

Ayrıca franchise verenin gerekli yetkilere sahip olduğuna ilişkin beyanını, bilinen uyuşmazlıkları bildirme yükümlülüğünü ve yetkide sonradan oluşacak değişiklikleri haber verme usulünü düzenletin. Bu hükümler, belge incelemesinin yerine geçmez; inceleme sonucunda doğrulanan durumun sözleşmeye yansımasını sağlar.

4. Kullanım durursa masrafı kimin üstleneceğini belirleyin

Marka hakkına itiraz edilmesi, lisansın sona ermesi veya üst sözleşmenin feshi işletmenizin tabelasını ve satış faaliyetini etkileyebilir. Bu nedenle yalnızca açılış günündeki yetkiyi değil, kullanımın kesintiye uğraması ihtimalini de değerlendirin.

Sözleşmede böyle bir durumda bildirim, hukuki savunmanın koordinasyonu ve masraf paylaşımı açıklansın. Marka sahibinin hakları veya mahkeme kararları sözleşmeyle ortadan kaldırılamaz; ancak taraflar aralarındaki mali sonuçları hukuken geçerli sınırlar içinde düzenleyebilir.

Görüşmede somut bir senaryo kullanın: Franchise verenin yetki sorunu nedeniyle tabelanın değiştirilmesi gerekirse yeni tabela, ambalaj, reklam ve kullanılamayan malzeme giderlerini kim karşılayacak? Faaliyetin durduğu dönemde ücretler işlemeye devam edecek mi? Sorun çözülemezse hangi sona erme ve bedel iadesi düzenlemeleri uygulanacak?

Yanıtları sözlü vaat olarak bırakmayın. Kullanım hakkına ilişkin belgeleri tarihleriyle saklayın ve imzadan önce güncelliğini yeniden doğrulatın. Pratik sonuç: Marka kaydı, yetki zinciri ve kesinti hâlindeki sorumluluklar birlikte netleşmeden markaya özgü geri döndürülemez harcamalara girişmeyin.