Znak towarowy przed franczyzą: sprawdź prawa do marki

Nazwa rozpoznawalna w jednej miejscowości nie musi być gotowa do udostępnienia kolejnym przedsiębiorcom. Przekształcając własną firmę we wspólnotę franczyzową, musisz ustalić, czy możesz legalnie pozwolić partnerom korzystać z marki i czy jej ochrona obejmuje planowaną działalność. To kontrola, którą warto przeprowadzić przed zamawianiem szyldów, prezentacją oferty i podpisaniem pierwszej umowy.

1. Ustal, co należy do firmy, a co do jej założyciela

Zacznij od spisu oznaczeń, które partner otrzyma do używania. Uwzględnij nazwę, logo, charakterystyczne oznaczenia produktów oraz wersje graficzne wykorzystywane w lokalu i internecie. Oddziel znaki towarowe od domen, nazw kont społecznościowych i materiałów objętych prawem autorskim. Posiadanie domeny lub wpisu firmy w CEIDG albo KRS nie zastępuje ochrony znaku towarowego.

Dla każdego oznaczenia ustal:

• kto jest zgłaszającym lub właścicielem prawa ochronnego;
• czy istnieje zgłoszenie, czy już udzielona ochrona;
• jakie towary i usługi oraz jakie terytorium obejmuje ochrona;
• czy prawo pozostaje w mocy;
• czy istnieją licencje, ograniczenia albo spory dotyczące oznaczenia.

Częsty problem pojawia się wtedy, gdy markę zgłosił założyciel jako osoba fizyczna, ale umowy franczyzy ma zawierać jego spółka. Spółka nie uzyskuje automatycznie praw do znaku tylko dlatego, że ta sama osoba nią zarządza. Potrzebne jest odpowiednie przeniesienie prawa albo licencja pozwalająca na dalsze udostępnianie oznaczenia partnerom.

Sprawdź również umowę z projektantem logo. Zapłata za projekt nie oznacza sama w sobie nabycia autorskich praw majątkowych. Uporządkuj prawa do grafiki oraz możliwość jej modyfikowania i wykorzystywania w planowanych kanałach.

2. Sprawdź, czy ochrona odpowiada planowi rozwoju

Ochrona znaku nie działa bez ograniczeń. Krajowy znak zarejestrowany w Urzędzie Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej chroni oznaczenie na terytorium Polski. Unijny znak towarowy, rejestrowany przez Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej, obejmuje państwa Unii Europejskiej. Wybór powinien wynikać z realnego planu działalności, a nie z założenia, że szersza ochrona zawsze będzie najkorzystniejsza.

Przyjrzyj się wykazowi towarów i usług. Jeśli własna firma prowadzi kawiarnię, a franczyzobiorcy mają dodatkowo sprzedawać paczkowaną kawę pod wspólną marką, sprawdź ochronę także dla tych produktów. Sam numer klasy klasyfikacji nicejskiej nie wystarcza do oceny zakresu prawa — znaczenie ma konkretny wykaz.

Przed zgłoszeniem lub rozszerzeniem działalności przeprowadź badanie wcześniejszych oznaczeń. Poszukiwanie wyłącznie identycznej nazwy jest zbyt wąskie: problemem mogą być również podobne znaki używane dla podobnych towarów lub usług. Przejrzyj rejestry krajowe, unijne i odpowiednie rejestracje międzynarodowe, a także sposób używania oznaczeń na rynku.

Zgłoszenie znaku nie jest równoznaczne z uzyskaniem prawa ochronnego. Jeżeli postępowanie trwa, przekazuj kandydatom jego rzeczywisty status. Przy istotnej kolizji skorzystaj z pomocy rzecznika patentowego, zanim partnerzy poniosą wydatki na oznakowanie placówek.

3. Zapisz uprawnienie do marki w umowie

W Polsce nie ma odrębnej ustawy kompleksowo regulującej franczyzę. Umowa franczyzy pozostaje umową nienazwaną, opartą przede wszystkim na Kodeksie cywilnym i zasadzie swobody umów z art. 353¹. W zakresie znaków stosuje się ustawę Prawo własności przemysłowej, a przy znakach unijnych także przepisy unijne. Znaczenie mają również ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Nie istnieje odrębny obowiązkowy publiczny rejestr sieci franczyzowych. Nie należy go mylić z rejestrami przedsiębiorców ani rejestracją znaków towarowych. Rejestracja znaku nie zatwierdza modelu franczyzy i nie potwierdza jego rentowności.

W umowie dokładnie oznacz udostępniane znaki, najlepiej przez wskazanie numerów praw i załączników graficznych. Określ terytorium, czas, zakres działalności oraz dopuszczalne sposoby użycia: na szyldzie, opakowaniach, stronie placówki czy w reklamie lokalnej. Rozstrzygnij też, czy partner może udostępniać oznaczenie innym podmiotom.

Licencja na korzystanie z chronionego krajowego znaku towarowego wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. To szczególny wymóg dotyczący licencji, a nie dowód na istnienie ogólnego obowiązku zachowania takiej formy dla każdej umowy franczyzy. Jeżeli franczyzodawca sam jest licencjobiorcą, trzeba sprawdzić możliwość udzielania sublicencji.

4. Wyznacz osobę odpowiedzialną za ciągłość ochrony

Po uporządkowaniu dokumentów potrzebny jest prosty system zarządzania marką. Wyznacz osobę, która pilnuje terminów odnowienia ochrony, aktualizuje dane uprawnionego i przechowuje dokumenty. Zaplanuj również monitorowanie potencjalnie kolizyjnych zgłoszeń oraz zbieranie dowodów rzeczywistego używania znaku.

Partnerzy powinni wiedzieć, komu zgłaszać lokalne podróbki, podobne szyldy lub podszywanie się w internecie. Ustal, kto ocenia naruszenie i podejmuje działania prawne. Nie zachęcaj franczyzobiorców do samodzielnego wysyłania wezwań bez sprawdzenia podstaw roszczeń.

Przygotuj też zasady postępowania, gdy używanie marki zostanie zakwestionowane: informowanie partnerów, decyzje o czasowym oznakowaniu oraz podział ewentualnych kosztów. Takie ustalenia chronią zaufanie we wspólnocie franczyzowej.

Praktyczny wniosek: przed pierwszą umową przygotuj kartę praw do marki: właściciel, status ochrony, terytorium, towary i usługi, podstawa udzielenia licencji oraz najbliższe terminy. Każdą lukę wyjaśnij, zanim partner zainwestuje w szyld.