Prangkisa sa Pilipinas: Sino ang Pipili ng mga Empleyado?

Bago bumili ng prangkisa, alamin kung sino talaga ang pipili at mamamahala sa mga taong magpapatakbo ng tindahan. Maaaring ikaw ang sasagot sa sahod ngunit ang may-ari ng tatak ang magtatakda kung sino ang kukunin, ilan ang kailangan at kailan sila maaaring palitan. Sa komunidad ng prangkisa, mahalagang malinaw ang hangganan ng pamantayan ng tatak at kapangyarihan mo bilang tagapagpatakbo ng negosyo.

1. Ihiwalay ang pamantayan sa sapilitang pagkuha ng tao

Makatwirang magtakda ang may-ari ng tatak ng kasanayang kailangan sa paghahanda ng produkto, paghawak ng salapi at pakikitungo sa mamimili. Ngunit magkaiba ang pagsasabing dapat may kwalipikadong tagapamahala at ang pag-uutos na isang partikular na tao ang dapat mong permanenteng empleyuhin.

Humingi ng nakasulat na patakaran tungkol sa pagkuha at pamamahala ng tauhan. Itanong:

• Ikaw ba ang maghahanap at pipili, o may listahang dapat sundin?
• Kailangan ba ng pag-apruba bago kumuha o magpalit ng tagapamahala?
• Kwalipikasyon ba ang sinusuri, o mismong pagkakakilanlan ng aplikante?
• May taong itatalaga ang may-ari ng tatak, at gaano katagal siya mananatili?
• Sino ang magpapasya kapag hindi maayos ang pagganap niya?

Hindi sapat ang sagot na “kasama na ang tao sa pakete.” Alamin kung empleyado mo ba siya, pansamantalang ipinadalang kawani ng may-ari ng tatak, o tauhan ng hiwalay na tagapagbigay ng serbisyo. Magkaiba ang mga panganib at obligasyon sa bawat ayos.

2. Alamin ang batas sa itinalagang tauhan

Walang iisang komprehensibong batas sa prangkisa ang Pilipinas. Umiiral ang Kodigo Sibil sa mga kontrata, ang Republic Act No. 8293 o Kodigo sa Ari-ariang Intelektuwal sa paglilisensiya, at ang Kodigo sa Paggawa sa ugnayan at pamantayan sa paggawa. Mayroon ding Kautusang Tagapagpaganap Blg. 169, serye ng 2022, na nagtatakda ng pinakamababang nilalaman ng mga kasunduan para sa saklaw nitong mikro, maliliit at katamtamang negosyong kumukuha ng prangkisa.

Mahalaga sa usaping tauhan ang Seksyon 87.1 ng Republic Act No. 8293. Sa kasunduang saklaw ng paglilipat ng teknolohiya at sistematikong kaalaman, kabilang sa mga ipinagbabawal na probisyon ang pag-aatas na permanenteng empleyuhin ng tumatanggap ng lisensiya ang mga taong itinalaga ng nagbibigay nito. Karaniwang saklaw ng ganitong kaayusan ang kontrata ng prangkisa.

Hindi nito awtomatikong ipinagbabawal ang bawat pamantayan sa kasanayan o pansamantalang tulong sa pagbubukas. Kailangang suriin ang mismong probisyon at aktuwal na kaayusan. Sa ilalim ng Seksyon 92, ang hindi pagsunod sa mga kinakailangan ng Seksyon 87 at 88 ay maaaring magresulta sa kasunduang hindi maipatutupad, maliban kung may naaangkop na eksemsiyong inaprubahan at nairehistro sa ilalim ng Seksyon 91.

Kung may sapilitang permanenteng pagtatalaga ng tao, ipasuri muna ito sa abogado. Kung sinasabing may eksemsiyon, hingin ang dokumentong nagpapatunay nito at tiyaking saklaw ang probisyong iniaalok sa iyo.

3. Kuwentahin ang buong gastos ng hinihinging tauhan

Bago pumirma, hingin ang bilang ng tauhang kailangan sa bawat oras ng operasyon, hindi lamang ang kabuuang bilang sa isang karaniwang araw. Suriin kung may sapat na pamalit kapag may pahinga, pagliban o pagbibitiw.

Bumuo ng sariling talaan ng gastos na sumasaklaw sa:

• Sahod ayon sa naaangkop na kautusan sa pasahod sa lokasyon;
• Mga benepisyo at kontribusyong hinihingi ng batas;
• Dagdag na bayad para sa naaangkop na oras at araw ng trabaho;
• Uniporme, pagkuha ng aplikante at pagsasanay ng kapalit;
• Anumang singil para sa pansamantalang ipinadalang tagapamahala.

Kung may itatalagang tauhan mula sa may-ari ng tatak, itanong kung sino ang sasagot sa pamasahe, tirahan at iba pang gastusin. Alamin din kung may hiwalay na bayad sa pamamahala bukod sa sahod.

Ihambing ang gastos sa iskedyul na kayang patakbuhin ng tindahan. Huwag ipagpalagay na maaari mong bawasan ang tao kapag mahina ang benta kung may hinihinging pinakamababang bilang sa kasunduan.

4. Tiyakin kung sino ang may pananagutan bilang employer

Hindi sapat na pangalan lamang ng “employer” ang ilagay sa kontrata. Mahalaga rin kung sino ang aktuwal na kumukuha, nagpapasahod, nagdidisiplina at kumokontrol sa paraan ng pagtatrabaho. Ang legal na pagsusuri ay nakabatay sa tunay na relasyon, hindi lang sa bansag ng mga partido.

Linawin kung sino ang gagawa ng kontrata sa paggawa, mag-iingat ng tala ng oras, maghuhulog ng kontribusyon at hahawak sa reklamo ng empleyado. Kung nais ng may-ari ng tatak na alisin ang isang tao sa tindahan, dapat malinaw kung rekomendasyon lamang iyon at paano susundin ang naaangkop na proseso sa paggawa. Hindi awtomatikong sapat na dahilan sa pagpapatalsik ang pagkawala ng pag-apruba ng tatak.

Praktikal na baon: Bago bumili, gumawa ng isang pahinang talaan: sino ang pipili, sino ang mag-uutos, sino ang magbabayad at sino ang mananagot. Ipasuri ang anumang hindi tugma bago tanggapin ang obligasyong magpatakbo ng tindahan.