Pag-renew ng Prangkisa: Suriin Bago Bumili sa Pilipinas

Bago bumili ng prangkisa, itanong hindi lamang kung kailan mababawi ang puhunan, kundi kung hanggang kailan ka siguradong makapagnenegosyo. Maaaring abutin ng ilang taon ang pagbawi sa kagamitan at pagpapaayos ng puwesto, samantalang limitado ang bisa ng kontrata. Kung nakasalalay sa panibagong kasunduan ang inaasahang kita, mahalagang suriin ngayon pa lang ang mga tuntunin sa pag-renew.

1. Alamin kung karapatan o posibilidad lamang ang pag-renew

Walang iisang komprehensibong batas sa prangkisa sa Pilipinas. Mahahalagang batayan ang Kodigo Sibil para sa mga kontrata at ang Kodigo sa Ari-ariang Intelektuwal para sa paggamit ng tatak, kaalaman at sistema ng negosyo.

Wala ring pangkalahatang karapatang itinatakda ng batas na awtomatikong makapag-renew ang may-ari ng prangkisa. Hindi awtomatikong may kabayaran kapag hindi na-renew ang kontrata, kahit nakabuo ka ng matatag na suki. Kaya mahalaga ang eksaktong nakasulat sa kasunduan.

Para sa mga prangkisang sangkot ang mga mikro, maliit at katamtamang negosyo o MSME, itinatakda ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. 169, serye ng 2022, ang pinakamababang tuntunin ng kasunduan. Kabilang dito ang mga probisyon tungkol sa tagal at pag-renew, pati ang pagwawakas at mga epekto nito. Inaatasan din nito ang DTI na magtatag ng rehistro ng mga kasunduan, at ang mga tagapagbigay ng prangkisa na magparehistro ayon sa itinakdang kaayusan. Ipakumpirma sa DTI ang kasalukuyang proseso at naaangkop na mga patakaran.

Hindi nangangahulugan ang mga ito na garantisado ang pag-renew. Ipagkaiba ang tatlong posibleng probisyon:

• Karapatang mag-renew kapag natugunan ang malinaw na kundisyon: Tukuyin kung ano ang mga kundisyon at paano mapatutunayang natupad ang mga ito.
• Pag-renew na nakasalalay sa pag-apruba: Maaaring tanggihan kahit nais mong magpatuloy; suriin ang batayan ng pagpapasya.
• Panibagong kontratang kailangang pagkasunduan: Maaaring magbago ang bayarin, teritoryo at obligasyon.

2. Itugma ang kontrata, upa at pagbawi ng puhunan

Gumawa ng iisang talaan ng mahahalagang petsa: bisa ng prangkisa, simula at pagtatapos ng upa, iskedyul ng pagbabayad sa utang, at inaasahang pagpapalit ng kagamitan. Hanapin kung saan hindi nagtutugma ang mga ito.

Kung matatapos ang prangkisa bago ang upa, maaaring may obligasyon ka pa sa nagpapaupa kahit hindi mo na magamit ang tatak. Kung mas maikli naman ang upa, maaari kang mawalan ng puwesto habang may bisa pa ang prangkisa. Hindi rin garantiya ng pag-renew ng prangkisa ang pagpayag ng nagpapaupa na manatili ka.

Sa pagtaya ng kakayahang kumita, gumawa ng dalawang hiwalay na pagkukuwenta:

1. Walang pag-renew: Isama lamang ang kita hanggang sa kasalukuyang takdang pagtatapos, saka ibawas ang gastos sa pagsasara at natitirang pananagutan.
2. May pag-renew: Idagdag ang bagong bayarin, pagpapaayos, pagpapalit ng kagamitan at posibleng pagtaas ng regular na singil.

Huwag ituring na tiyak na kita ang panahon na wala pang nakasulat na kasunduan. Kung hindi mababawi ang puhunan sa kasalukuyang termino, malinaw na nakadepende ang pagbili mo sa pag-renew—isang panganib na dapat mapag-usapan bago magbayad.

3. Humingi ng malinaw na kundisyon at kabuuang gastos

Hindi sapat ang pahayag na “maaari namang mag-renew.” Hingin ang buong burador ng kontrata at lahat ng kalakip na may epekto sa pagpapatuloy ng negosyo.

Ipasagot nang nakasulat ang sumusunod:

• Gaano kaaga dapat magsumite ng kahilingan, at kailan dapat sumagot ang tagapagbigay ng prangkisa?
• May pamantayan ba sa benta, pagsusuri ng operasyon o pagsunod sa sistema?
• May pagkakataon bang itama ang paglabag bago tanggihan ang pag-renew?
• Paano kukuwentahin ang bayad sa pag-renew at iba pang singil?
• Kailangan bang pumirma sa bagong karaniwang kontrata, kahit iba na ang mga tuntunin?
• May sapilitang pagpapaayos o bagong kagamitan, at kailan ibibigay ang pagtataya ng gastos?

Sa Pilipinas, walang pangkalahatang sapilitang sistema ng paunang pagsisiwalat ng impormasyon sa prangkisa na katulad ng nasa ilang ibang bansa. Ang Kautusan ng Kawanihan ng DTI Blg. 10-24 ay nagpapayo sa prospective na mamimili na humingi ng impormasyon para sa masusing pagsusuri; hindi nito awtomatikong inoobliga ang tagapagbigay na ibigay ang lahat ng hinihingi.

Kaya hingin din ang karanasan ng kasalukuyan at dating may-ari ng prangkisa: may na-renew ba, anong gastos ang lumitaw, at gaano katagal bago nalaman ang pasya? Gamitin ang kanilang sagot bilang pangberipika, hindi kapalit ng kontrata.

4. Isulat ang plano kapag hindi natuloy ang pag-renew

Suriin kung sino ang sasagot sa pagtanggal ng karatula, pagsasauli ng materyales, natitirang imbentaryo at pagsasaayos ng inuupahang lugar. Huwag ipagpalagay na bibilhin muli ang kagamitan o paninda kung walang malinaw na obligasyon.

Ipasuri rin sa abogadong may karanasan sa prangkisa ang anumang pagbabawal sa pakikipagkompetensiya, personal na garantiya at obligasyong nagpapatuloy pagkatapos ng kontrata. Ipaayon sa nagpapaupa at nagpapautang ang mga petsa hangga't maaari.

Praktikal na tandaan: Bago magbayad, tiyaking kaya mong tanggapin ang resulta kahit walang pag-renew. Ang pangakong pagpapatuloy ay mahalaga lamang kung malinaw ang kundisyon, gastos at proteksiyon sa nakasulat na kasunduan.