Franchise kopen: controleer uw vrijheid om prijzen te bepalen

Een herkenbare formule betekent niet automatisch dat iedere vestiging dezelfde verkoopprijzen moet hanteren. Als zelfstandig franchisenemer draagt u het resultaat van uw onderneming, terwijl landelijke acties en centrale prijssystemen uw opbrengsten kunnen beïnvloeden. Binnen de franchisegemeenschap verdienen prijsafspraken daarom een aparte controle. Onderzoek vóór u tekent niet alleen welke prijzen de formule communiceert, maar vooral wie daarover beslist en of u daarvan werkelijk kunt afwijken.

1. Onderscheid adviesprijzen van verplichte prijzen

Vraag de franchisegever om alle afspraken over verkoopprijzen, aanbiedingen en kortingen. Kijk daarbij verder dan het franchisecontract: ook actiekalenders, kassainstellingen en instructies voor medewerkers kunnen bepalen hoe uw prijsbeleid in de praktijk werkt.

Maak onderscheid tussen drie situaties:

• Adviesprijzen: de franchisegever beveelt een verkoopprijs aan, maar u moet daadwerkelijk ruimte houden om daarvan af te wijken.
• Maximumprijzen: er geldt een bovengrens; een lagere verkoopprijs blijft in beginsel mogelijk.
• Vaste of minimumprijzen: u moet een bepaald bedrag vragen of mag niet onder een vastgesteld bedrag verkopen.

Die laatste categorie is mededingingsrechtelijk bijzonder gevoelig. Een adviesprijs kan bovendien feitelijk verplicht worden wanneer afwijkingen leiden tot druk, sancties of het verlies van voordelen. Alleen het woord ‘advies’ in een document is dus niet genoeg.

Vraag concreet: mag u een product goedkoper aanbieden zonder toestemming? Mag u een adviesprijs verhogen wanneer uw lokale kosten hoger zijn? En wat gebeurt er als u niet meedoet aan een landelijke aanbieding? Laat de antwoorden schriftelijk bevestigen.

2. Ken de Nederlandse en Europese regels

Nederland heeft specifieke franchiseregels: de Wet franchise, opgenomen in Boek 7, titel 16 van het Burgerlijk Wetboek. Deze wet geldt sinds 1 januari 2021 en regelt onder meer de informatieverstrekking vóór het sluiten van de franchiseovereenkomst. Vraag daarom vooraf om prijsafspraken en technische beperkingen die relevant zijn voor uw beslissing. De wettelijke informatieplicht is breder dan alleen een overzicht van vergoedingen.

Voor de toelaatbaarheid van prijsafspraken zijn daarnaast het kartelverbod van artikel 6 Mededingingswet en, waar van toepassing, artikel 101 VWEU belangrijk. Franchising geeft geen algemene vrijstelling van deze regels.

De Europese groepsvrijstellingsverordening voor verticale overeenkomsten, Verordening (EU) 2022/720, biedt onder voorwaarden ruimte voor afspraken tussen ondernemingen. Daarbij geldt onder meer een marktaandeelgrens van 30% voor zowel leverancier als afnemer op hun relevante markten. Ook mogen geen zogenoemde hardcorebeperkingen aanwezig zijn.

Vaste en minimumwederverkoopprijzen gelden doorgaans als zulke ernstige beperkingen. Adviesprijzen en maximumprijzen kunnen wel passen binnen de vrijstelling, zolang druk of financiële prikkels ze niet feitelijk veranderen in vaste of minimumprijzen. Buiten de groepsvrijstelling is een afspraak niet automatisch verboden, maar is een afzonderlijke juridische beoordeling nodig. Laat twijfelgevallen beoordelen door een jurist met kennis van mededingingsrecht; veronderstel niet dat een uniforme formule iedere prijsbeperking rechtvaardigt.

3. Test de prijsvrijheid in de dagelijkse uitvoering

Een contractueel recht is weinig waard als het kassasysteem afwijkende prijzen blokkeert. Vraag daarom vóór ondertekening om een demonstratie van de systemen waarmee u gaat verkopen.

Controleer bijvoorbeeld:

• Kunt u prijzen zelfstandig aanpassen, of moet het hoofdkantoor dat doen?
• Gelden andere instellingen voor de winkel, de website en bezorgbestellingen?
• Worden centraal ingevoerde actieprijzen automatisch teruggezet als u ze wijzigt?
• Kunt u deelname aan een kortingsactie uitschakelen?
• Wie behandelt klachten wanneer uw vestigingsprijs afwijkt van landelijke reclame?

Bespreek ook wie bij online bestellingen de verkoper tegenover de klant is. Als de franchisegever zelf verkoopt en uw vestiging uitsluitend uitvoert, kan de juridische en financiële verhouding anders zijn dan wanneer u zelf de verkoper bent. Laat dit duidelijk vastleggen.

Vraag bij onduidelijkheid om een praktisch voorbeeld: een landelijke actie start, maar u wilt niet deelnemen. Welke stappen moet u dan zetten, wat ziet de klant en welke financiële gevolgen heeft dat? Zo ontdekt u verschillen tussen de geschreven afspraak en de dagelijkse uitvoering.

4. Bereken het effect van acties op uw opbrengst

Toegestane prijsafspraken zijn niet vanzelf financieel aantrekkelijk. Bereken voor een representatieve actie wat overblijft na inkoop, personeelsinzet, verpakkingen, betaal- of bezorgkosten en eventuele omzetafhankelijke bijdragen. Gebruik bedragen die u kunt onderbouwen, geen veronderstelde extra verkoop.

Vraag wie de korting betaalt en of eventuele compensatie vastligt. Controleer ook of bijdragen worden berekend over de werkelijk ontvangen verkoopopbrengst of over een andere grondslag. Een drukke actie kan anders minder opleveren dan u verwacht.

Leg vóór ondertekening vast welke prijsruimte u heeft, hoe deelname aan acties werkt en wie kortingen financiert. Bewaar de schriftelijke uitleg bij uw contractdossier.

Praktische conclusie: controleer prijsbeleid op drie niveaus: de juridische afspraak, de werking van de systemen en het effect op uw marge. Teken pas wanneer die drie met elkaar overeenkomen.