Αγορά δικαιόχρησης: ελέγξτε το δικαίωμα μεταβίβασης

Πριν ενταχθείτε στην κοινότητα της δικαιόχρησης, αξίζει να εξετάσετε όχι μόνο πώς θα ανοίξετε την επιχείρησή σας, αλλά και αν θα μπορείτε αργότερα να τη μεταβιβάσετε. Μια αλλαγή οικογενειακών σχεδίων, η συνταξιοδότηση ή μια πρόταση εξαγοράς μπορεί να κάνει αυτόν τον όρο καθοριστικό. Η κυριότητα του εξοπλισμού ή των εταιρικών μεριδίων δεν σημαίνει αυτόματα ότι μπορείτε να παραχωρήσετε σε άλλον τη σύμβαση και τη χρήση του σήματος.

1. Ξεκαθαρίστε τι ακριβώς μπορείτε να πουλήσετε

Η «πώληση του καταστήματος» μπορεί να περιγράφει διαφορετικές συναλλαγές. Μπορεί να αφορά εξοπλισμό και αποθέματα, την οργανωμένη επιχείρηση ή τα μερίδια της εταιρείας που λειτουργεί ως δικαιοδόχος. Καθεμία χρειάζεται διαφορετικό έλεγχο και δεν εξασφαλίζει από μόνη της ότι ο αγοραστής θα συνεχίσει να λειτουργεί με το ίδιο εμπορικό σήμα.

Ζητήστε από τον δικηγόρο σας να εντοπίσει πώς ορίζει η σύμβαση τη μεταβίβαση. Ελέγξτε αν περιλαμβάνει πώληση εταιρικών μεριδίων, αλλαγή ελέγχου ή είσοδο νέου εταίρου. Ακόμη και αν η εταιρεία παραμένει η ίδια, μια τέτοια αλλαγή μπορεί, βάσει της σύμβασης, να απαιτεί προηγούμενη έγκριση.

Διευκρινίστε επίσης αν ο επόμενος δικαιοδόχος θα αναλάβει την υφιστάμενη σύμβαση για τον υπόλοιπο χρόνο της ή θα πρέπει να υπογράψει νέα. Η διαφορά επηρεάζει την αξία της επιχείρησης: ο υποψήφιος αγοραστής χρειάζεται να γνωρίζει τη διάρκεια, τις χρεώσεις και τις υποχρεώσεις που αναλαμβάνει.

Βασικό ερώτημα: πουλάτε μια επιχείρηση που μπορεί να συνεχίσει στο δίκτυο ή μόνο περιουσιακά στοιχεία χωρίς εξασφαλισμένη συνέχεια;

2. Ελέγξτε την έγκριση και το ελληνικό νομικό πλαίσιο

Στην Ελλάδα δεν υπάρχει ειδικός νόμος που να ρυθμίζει ενιαία τη δικαιόχρηση. Δεν προβλέπεται ειδικό υποχρεωτικό προσυμβατικό ενημερωτικό έντυπο ούτε ειδικό μητρώο δικαιόχρησης. Εφαρμόζονται κυρίως οι γενικές διατάξεις του Αστικού Κώδικα, μαζί με τους λοιπούς κανόνες που αφορούν τη συγκεκριμένη συμφωνία και συναλλαγή.

Τα άρθρα 197 και 198 του Αστικού Κώδικα αφορούν την καλή πίστη και την ευθύνη κατά τις διαπραγματεύσεις, ενώ το άρθρο 288 αφορά την εκπλήρωση των υποχρεώσεων σύμφωνα με την καλή πίστη. Το άρθρο 281 απαγορεύει την καταχρηστική άσκηση δικαιώματος. Αυτές οι διατάξεις δεν δημιουργούν, όμως, αυτόματο δικαίωμα πώλησης της συμβατικής σχέσης σε οποιονδήποτε αγοραστή.

Γι’ αυτό, εξετάστε συγκεκριμένα τη διαδικασία συναίνεσης του δικαιοπαρόχου. Ζητήστε να αποσαφηνίζονται:

• Τα κριτήρια καταλληλότητας του νέου δικαιοδόχου, όπως οικονομική δυνατότητα και απαιτούμενη εκπαίδευση.
• Τα δικαιολογητικά που πρέπει να κατατεθούν για πλήρη αίτηση.
• Η προθεσμία έγγραφης απάντησης και ο τρόπος αιτιολόγησης μιας απόρριψης.
• Το αν υπάρχει δικαίωμα προτίμησης ή εξαγοράς υπέρ του δικαιοπαρόχου και πώς ασκείται.

Μην θεωρείτε τη σιωπή έγκριση, εκτός αν αυτό προκύπτει σαφώς από τους εφαρμοστέους όρους. Η αναφορά ότι «επιτρέπεται η μεταβίβαση κατόπιν συναίνεσης» δεν αρκεί για να εκτιμήσετε πόσο εφαρμόσιμη είναι στην πράξη.

3. Υπολογίστε τι απομένει από το τίμημα

Το συμφωνημένο τίμημα δεν είναι απαραίτητα το ποσό που θα μείνει στον πωλητή. Πριν από την αρχική αγορά δικαιόχρησης, ζητήστε πλήρη αποτύπωση των ενδεχόμενων χρεώσεων μιας μελλοντικής μεταβίβασης.

Ελέγξτε αν προβλέπεται τέλος μεταβίβασης, ποιος το καταβάλλει και πώς υπολογίζεται. Ρωτήστε αν ο νέος συνεργάτης θα πληρώσει νέο δικαίωμα εισόδου ή εκπαίδευση και αν απαιτείται αναβάθμιση του καταστήματος ως προϋπόθεση έγκρισης. Ακόμη και χρεώσεις του αγοραστή μπορούν να μειώσουν την προσφορά του προς εσάς.

Ζητήστε από τον λογιστή σας να οργανώσει έναν ενδεικτικό πίνακα καθαρού αποτελέσματος: τίμημα, συμβατικές χρεώσεις, ανεξόφλητες οφειλές, επαγγελματικές αμοιβές και φορολογική επιβάρυνση ανάλογα με τη μορφή της συναλλαγής. Δεν υπάρχει ένας ενιαίος φορολογικός χειρισμός για κάθε πώληση επιχείρησης ή εταιρικής συμμετοχής.

Δώστε προσοχή και στη σειρά των πληρωμών. Αν πρέπει να εξοφλήσετε υποχρεώσεις πριν εγκριθεί ο αγοραστής, μπορεί να χρειαστείτε πρόσθετη ρευστότητα χωρίς ακόμη να είναι βέβαιη η ολοκλήρωση της πώλησης.

4. Προβλέψτε καθαρή ολοκλήρωση και απαλλαγή

Η μεταβίβαση δεν πρέπει να αφήνει ασαφές ποιος ευθύνεται από την ημερομηνία παράδοσης και μετά. Η έγκριση του νέου δικαιοδόχου δεν συνεπάγεται απαραίτητα απαλλαγή σας από παλαιές οφειλές, εγγυήσεις ή άλλες δεσμεύσεις.

Πριν υπογράψετε την αρχική σύμβαση, ζητήστε να περιγράφεται πώς θα τεκμηριώνεται η αποχώρησή σας. Στην πραγματική μεταβίβαση θα χρειαστεί έλεγχος των εγγράφων που καταγράφουν τη συναίνεση, την ανάληψη υποχρεώσεων και τυχόν απαλλαγές. Παράλληλα, εξετάζονται χωριστά η μίσθωση, οι χρηματοδοτικές συμβάσεις και οι υποχρεώσεις προς εργαζομένους· δεν μεταφέρονται όλα απλώς επειδή συμφώνησε ο δικαιοπάροχος.

Ζητήστε επίσης σαφή χειρισμό για εκκρεμείς παραγγελίες, προκαταβολές πελατών και αποθέματα. Έτσι περιορίζονται οι διαφωνίες για το ποιος εισπράττει και ποιος εκπληρώνει κάθε υποχρέωση.

Πρακτικό συμπέρασμα: πριν αγοράσετε, ζητήστε από δικηγόρο και λογιστή να ελέγξουν ένα υποθετικό σενάριο μεταβίβασης. Πρέπει να μπορείτε να απαντήσετε καθαρά: ποιος εγκρίνει, με ποια κριτήρια, με ποιο κόστος και πότε παύει η δική σας ευθύνη.