Franchise starten in België: regel je merkrechten

Een succesvolle zaak heeft vaak een herkenbare naam en uitstraling. Maar daarmee staat nog niet vast dat je die naam veilig aan franchisenemers kunt laten gebruiken. Voor je een franchisegemeenschap opbouwt, moet duidelijk zijn welk merk je beschermt, wie de rechten bezit en welk gebruik je mag toestaan. Deze controle voorkomt dat nieuwe ondernemers investeren in een identiteit waarvan de juridische basis onzeker is.

1. Controleer wat je werkelijk beschermd hebt

Een handelsnaam, domeinnaam en geregistreerd merk zijn niet hetzelfde. Een inschrijving van je onderneming in de Kruispuntbank van Ondernemingen vervangt geen merkregistratie. Ook een beschikbaar internetadres bewijst niet dat je de naam zonder bezwaar als merk kunt gebruiken.

Maak eerst een inventaris van de tekens waaronder je bestaande zaak werkt:

• de naam op de gevel en op offertes;
• het logo op verpakkingen en bedrijfskleding;
• eventuele namen van eigen producten of diensten;
• oudere varianten die nog ergens worden gebruikt.

Controleer vervolgens welke daarvan als merk zijn aangevraagd of geregistreerd. Voor bescherming in België zijn onder meer een Beneluxmerk via het Benelux-Bureau voor de Intellectuele Eigendom en een Uniemerk via het Bureau voor intellectuele eigendom van de Europese Unie relevant. Het Benelux-Verdrag inzake de intellectuele eigendom vormt de basis voor het Beneluxmerkenrecht; voor Uniemerken geldt de Europese Uniemerkenverordening.

Kijk niet alleen naar de naam, maar ook naar de geregistreerde waren en diensten. Een registratie beschermt niet automatisch iedere activiteit die je later aan je formule toevoegt. Laat bovendien onderzoeken of oudere, overeenstemmende rechten een probleem kunnen vormen. Een eenvoudige zoekopdracht naar exact dezelfde naam is daarvoor niet altijd voldoende.

2. Maak de keten van rechten sluitend

Bij een bestaande onderneming zijn merkrechten soms historisch gegroeid. De oprichter kan persoonlijk merkhouder zijn, terwijl een vennootschap de zaak exploiteert. Of het merk staat nog op naam van een vroegere onderneming. Dat hoeft franchising niet onmogelijk te maken, maar de bevoegdheid om gebruiksrechten te verlenen moet aantoonbaar zijn.

Leg per merk minstens vast:

• wie de geregistreerde houder is;
• wat het registratienummer en beschermingsgebied zijn;
• voor welke waren en diensten bescherming bestaat;
• wat de status en eerstvolgende vernieuwingsdatum zijn;
• op welke grond de franchisegever het merk mag gebruiken en in licentie geven.

Is de franchisegever niet zelf merkhouder? Laat dan controleren of zijn licentie het verlenen van gebruiksrechten aan franchisenemers daadwerkelijk toelaat. Bekijk ook wat er gebeurt wanneer die onderliggende licentie eindigt. Een franchisenemer mag niet afhankelijk worden van een recht dat ongemerkt kan wegvallen.

Controleer daarnaast de afspraken met de ontwerper van je logo. Betaling van een ontwerpfactuur betekent niet automatisch dat alle auteursrechten zijn overgedragen. Zorg dat de afgesproken rechten het beoogde gebruik binnen je franchisegemeenschap dekken, inclusief reproductie op gevels, websites en verpakkingen.

3. Vertaal je merkrechten naar duidelijke gebruiksafspraken

De franchiseovereenkomst moet aansluiten op de rechten die je werkelijk bezit. Vermijd een algemene belofte dat de franchisenemer ‘alle merken van de formule’ mag gebruiken wanneer niet duidelijk is welke merken daarmee worden bedoeld.

Werk met een identificeerbare lijst van toegestane merken. Beschrijf voor welke activiteiten, binnen welk gebied en gedurende welke periode het gebruik is toegestaan. Maak ook duidelijk of de franchisenemer het merk op eigen sociale accounts, lokale websites, voertuigen en facturen mag plaatsen.

Spreek vervolgens af wie nieuwe uitingen goedkeurt en wie optreedt bij vermoedelijke merkinbreuk. Een lokale ondernemer die een sterk gelijkende zaak ontdekt, heeft een meldpunt nodig. Hij moet niet zelf ongecoördineerd juridische stappen zetten namens de merkhouder.

Regel ook het einde van het gebruiksrecht: verwijdering van geveltekens, aanpassing van digitale profielen en omgang met resterende merkverpakkingen. Houd zulke afspraken concreet en uitvoerbaar. Merkbescherming vraagt niet alleen een verbod, maar ook een werkbare procedure voor beide partners.

4. Stem merkgegevens af op de Belgische informatieplicht

België kent geen afzonderlijke allesomvattende franchisewet, maar commerciële samenwerkingsovereenkomsten vallen onder specifieke precontractuele regels van boek X, titel 2, van het Wetboek van economisch recht. Daarnaast zijn onder meer het algemene contractenrecht en het merkenrecht relevant.

Volgens artikel X.27 WER moet de kandidaat minstens één maand vóór het sluiten van de overeenkomst het ontwerpcontract en het afzonderlijke precontractuele informatiedocument ontvangen. Artikel X.28 regelt de inhoud daarvan, waaronder gegevens over de intellectuele-eigendomsrechten waarvan het gebruik wordt toegestaan.

Zorg daarom dat je merkgegevens in dat document overeenstemmen met de registers en de overeenkomst. Presenteer een lopende aanvraag niet als een voltooide registratie. Laat eventuele beperkingen, licenties of relevante procedures juridisch beoordelen voordat je gebruiksrechten belooft.

Praktische conclusie: verzamel eerst je registratiebewijzen, controleer de rechtenketen en schrijf daarna pas de merklicentie voor franchisenemers uit. Zo bouw je een franchisegemeenschap op een identiteit die niet alleen herkenbaar, maar ook juridisch onderbouwd is.