Franchise kopen in België: toets het concurrentiebeding

Wie een franchise koopt, kiest voor samenwerking binnen een franchisecommunity. Daar hoort bescherming van de formule en gedeelde kennis bij. Maar een concurrentiebeding kan ook uw bestaande activiteiten, andere investeringen en toekomstige beroepsmogelijkheden beperken. Onderzoek daarom vóór ondertekening niet alleen óf u concurrentie mag voeren, maar vooral welke concrete activiteiten het contract verbiedt, voor wie en hoe lang.

1. Breng de beperking precies in kaart

Een concurrentiebeding kan tijdens de samenwerking gelden, na het einde ervan of in beide periodes. Behandel die situaties afzonderlijk. Een beperking die tijdens het gebruik van de formule begrijpelijk is, blijft niet automatisch gerechtvaardigd zodra de samenwerking stopt.

Zoek niet uitsluitend naar het kopje ‘niet-concurrentie’. Beperkingen kunnen ook staan bij exclusiviteit, nevenactiviteiten, aandeelhouderschap of verplichtingen van de bestuurder. Lees de definities en bijlagen mee: een ruime omschrijving van ‘concurrerende activiteit’ kan veel verder gaan dan een rechtstreeks vergelijkbare zaak.

Maak voor ieder beding een overzicht met vijf vragen:

• Activiteiten: gaat het om dezelfde producten en diensten, of om iedere onderneming met een vergelijkbare doelgroep?
• Personen: bindt het alleen uw vennootschap, of moet u ook persoonlijk verplichtingen aangaan?
• Gebied: geldt de beperking rond uw vestiging, in heel België of elders?
• Duur: wanneer begint en eindigt het verbod precies?
• Uitzonderingen: zijn bestaande activiteiten en passieve beleggingen uitdrukkelijk toegestaan?

Noteer ook hoe het contract omgaat met onlineactiviteiten. Een webshop zonder fysieke vestiging kan volgens een brede contracttekst toch onder een territoriaal verbod vallen. Laat die interpretatie niet open tot er een conflict ontstaat.

2. Ken het Belgische en Europese toetsingskader

België heeft geen allesomvattende afzonderlijke franchisewet die ieder onderdeel van de samenwerking regelt. Wel bevat titel 2 van boek X van het Wetboek van economisch recht specifieke regels voor precontractuele informatie bij commerciële samenwerkingsovereenkomsten, waaronder franchiseovereenkomsten die aan de wettelijke voorwaarden voldoen.

Volgens artikel X.27 moet u minstens één maand vóór het sluiten van de overeenkomst het ontwerpcontract en het precontractuele informatiedocument ontvangen. Gebruik die periode om ook de concurrentiebeperkingen te laten onderzoeken. De ontvangst van deze documenten betekent niet dat ieder beding daarin rechtsgeldig is.

Daarnaast spelen het algemene contractenrecht, de Belgische regels over onrechtmatige bedingen tussen ondernemingen in boek VI van het WER en het mededingingsrecht een rol. Een beding dat een kennelijk juridisch onevenwicht creëert, kan onder de toepasselijke B2B-regels onrechtmatig zijn. Een ongunstige afspraak is echter niet automatisch verboden.

Voor het Europese mededingingsrecht is Verordening (EU) 2022/720 over verticale overeenkomsten relevant. Die biedt onder voorwaarden een groepsvrijstelling. Concurrentieverplichtingen van onbepaalde duur of langer dan vijf jaar vallen in beginsel buiten die vrijstelling, met nuances en uitzonderingen. Dat betekent niet automatisch dat het volledige contract of zelfs het beding verboden is: een individuele beoordeling kan nodig zijn.

Vraag uw adviseur daarom om twee afzonderlijke conclusies: wat verbiedt de tekst feitelijk, en in hoeverre is die beperking juridisch houdbaar?

3. Onderzoek het verbod na de samenwerking apart

Een concurrentieverbod na afloop verdient extra aandacht, omdat u dan mogelijk geen inkomsten meer uit de formule ontvangt maar nog wel beperkt bent in uw beroepsmogelijkheden.

De Europese groepsvrijstelling kent hiervoor een nauwe uitzondering. Daarvoor moet het verbod onder meer betrekking hebben op concurrerende goederen of diensten, beperkt blijven tot de lokalen en terreinen waar u tijdens de overeenkomst werkte, onmisbaar zijn om overgedragen knowhow te beschermen en maximaal één jaar duren. Ook de overige voorwaarden van de verordening moeten zijn vervuld.

Een verbod van één jaar voor heel België is dus niet enkel door die looptijd automatisch vrijgesteld. Omgekeerd is een beding buiten de groepsvrijstelling niet zonder verdere analyse automatisch nietig.

Vraag welke concrete knowhow bescherming nodig heeft en waarom een beperkter verbod onvoldoende zou zijn. Maak daarbij onderscheid tussen concurrentie en geheimhouding: bescherming van vertrouwelijke kennis is niet hetzelfde als een algemeen verbod om uw vak uit te oefenen.

4. Onderhandel vanuit uw eigen ondernemingsplan

Leg uw huidige activiteiten naast de contracttekst. Vermeld bijvoorbeeld een bestaande winkel, advieswerk of een belang in een andere onderneming. Vraag voor toegestane activiteiten een duidelijke schriftelijke uitzondering in de overeenkomst, niet alleen een geruststellende e-mail.

Bespreek vervolgens realistische scenario’s: de formule stopt, de franchisegever beëindigt de samenwerking of u wilt later een ander concept exploiteren. Vraag of dezelfde beperking in elk scenario geldt en welke aanpassing bespreekbaar is.

Laat eventuele uitzonderingen nauwkeurig formuleren. ‘Met toestemming van de franchisegever’ geeft weinig zekerheid zonder criteria en een antwoordtermijn. Reken evenmin op de mogelijkheid om een te ruim beding later eenvoudig te laten schrappen: een procedure kost tijd en kan uw plannen blokkeren.

Praktische conclusie: teken pas wanneer u per concurrentiebeding kunt uitleggen welke activiteit het beperkt, voor wie, waar en hoelang. Laat brede of onduidelijke beperkingen vóór uw instap juridisch toetsen en schriftelijk afbakenen.